Η τέχνη της αγάπης….

Αν η αγάπη είναι μια ιδιότητα του ώριμου δημιουργικού χαρακτήρα ,μπορούμε να υποθέσουμε ότι η ικανότητα γι’ αγάπη σ’ένα άτομο που ζει σ’ έναν ορισμένο πολιτισμό ,εξαρτιέται από την επίδραση του πολιτισμού αυτού στο χαρακτήρα του κοινού ανθρώπου.Αν μιλάμε γι’ αγάπη στη σύγχρονη δυτική κοινωνία ,πρέπει πρώτα απ’ όλα να δούμε αν η κοινωνική δομή του δυτικού πολιτισμού και το πνεύμα που πηγάζει απ’ αυτήν συμβάλλει στην ανάπτυξη της αγάπης.

Στο ερώτημα αυτό η απάντηση είναι αρνητική.Κανένας αντικειμενικός παρατηρητής της δυτικής μας ζωής δεν αμφιβάλλει ότι η αγάπη -αδερφική, μητρική και ερωτική-είναι ένα σχετικά σπάνιο φαινόμενο και ότι στη θέση τους ευδοκιμούν διάφορες μορφές ψευτοαγάπης.Μορφές που, στην πραγματικότητα ,αποτελούν τις εκδηλώσεις της αποσύνθεσης της σύγχρονης αγάπης.Η καπιταλιστική κοινωνία από το ένα μέρος βασίζεται στην αρχή της πολιτικής ελευθερίας και από το άλλο στην αρχή της αγοράς σα ρυθμιστή όλων των οικονομικών και κατά συνέπεια των κοινωνικών σχέσεων .Η αγορά εμπορευμάτων καθορίζει τους όρους ανταλλαγής των αγαθών και η αγορά εργασίας ρυθμίζει την αγορά και τη ζήτηση της εργασίας.Χρήσιμα αντικείμενα και χρήσιμη ανθρώπινη ενέργεια και ικανότητα   μεταβάλλονται σε εμπορεύματα που ανταλλάσονται χωρίς τη χρήση βίας και απάτης με βάση τους όρους της αγοράς.Τα παπούτσια όσο χρήσιμα και αναγκαία κι αν είναι ,δεν έχουν καμμιά οικονομική αξία (ανταλλακτική αξία), αν δεν υπάρχει ζήτηση παπουτσιών στην αγορά.Η ανθρώπινη ενέργεια και ικανότητα δεν έχουν καμμιά ανταλλλακτική αξία όσο παραμένουν αζήτητες στη δοσμένη αγορά.Ο ιδιοκτήτης κεφαλαίου μπορεί ν’ αγοράσει ανθρώπινη αξία και να τη μετατρέψει σε κερδοφόρα επένδυση του κεφαλαίου του.Ο κάτοχος της εργασίας πρέπει να πουλήσει την εργασία του στον καπιταλιστή σύμφωνα με τους δοσμένους όρους αγοράς .Διαφορετικά είναι καταδικασμένος στην πείνα.Η οικονομική αυτή διαδικασία αντανακλάται σε μια ιεραρχία αξιών.Το κεφάλαιο εξουσιάζει την εργασία .Συσσωρευμένα αγαθά, κάτι που είναι νεκρό ,έχουν μεγαλύτερη αξία από την εργασία,την ανθρώπινη ενέργεια κάτι το ζωντανό.

Αυτή είναι η βασική συγκρότηση του καπιταλισμού από τότε που εμφανίστηκε.Κι ενώ εξακολουθεί να είναι το κύριο χαρακτηριστικό και του σύγχρονου καπιταλισμού, έχουν αλλάξει ορισμένοι παράγοντες ,που δίνουν στον τελευταίο τα ιδιαίτερα γνωρίσματά του, τα οποία έχουν σημαντική επίδραση στην διαμόρφωση του χαρακτήρα του σύγχρονου ανθρώπου.

Σαν αποτέλεσμα της εξέλιξης του καπιταλισμού παρατηρούμε μια διαδικασία συγκεντρωτισμού και συγκέντρωσης κεφαλαίου ,Οι μεγάλες επιχειρήσεις γίνονται συνεχώς μεγαλύτερες και οι μικρές εξαφανίζονται,Η ιδιοκτησία του κεφαλαίου ,το οποίο είναι επενδυμένο στις μεγάλες αυτές επιχειρήσεις ,χωρίζεται όλο και πιο πολύ από τη διαχείρισή τους.Εκατοντάδες χιλιάδες μέτοχοι« κατέχουν» την επιχείρηση από κοινού.Μια διοικητική γραφειοκρατία που δεν κατέχει τίποτε ,αλλά καλοπληρώνεται διευθύνει την επιχείρηση.Η γραφειοκρατία αυτή ενδιαφέρεται λιγότερο για την αύξηση των κερδών και περισσότερο για την επέκταση της επιχείρησης και της δικής της εξουσίας.Η αυξανόμενη συγκέντρωση του κεφαλαίου και η δημιουργία ισχυρής διοικητικής γραφειοκρατίας συνοδεύτηκαν από την ανάπτυξη του εργατικού κινήματος.Λόγω της συνδικαλιστικής οργάνωσης της εργασίας ,ο εργάτης δεν είναι υποχρεωμένος να διαπραγματευθεί την εργατική του δύναμη μόνος του.

Ανήκει σε μια μεγάλη συνδικαλιστική ένωση που κι αυτή διευθύνεται από μια ισχυρή γραφειοκρατεία ,η οποία τον αντιπροσωπεύει απέναντι στους βιομηχανικούς κολοσσούς.Η πρωτοβουλία έχει μεταπηδήσει για καλύτερα ή για χειρότερα τόσο στην περίπτωση του κεφαλαίου όσο και στην περίπτωση της εργασίας ,από το άτομο στη γραφειοκρατία .Ένας όλο και μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων παύουν να είναι ανεξάρτητοι,και γίνονται υποχείριοι στους διευθυντές των μεγάλων οικονομικών αυτοκρατοριών.

Ένα άλλο αποφασιστικό  γνώρισμα που προέρχεται από την συγκέντρωση αυτή του κεφαλαίου και αποτελεί χαρακτηριστικό του σύγχρονου καπιταλισμού ,βρίσκεται στον ιδιαίτερο τρόπο της οργάνωσης της εργασίας.

Οι μεγάλες συγκεντρωτικές επιχειρήσεις με το ριζικό καταμερισμό της εργασίας οδηγούν σε μια οργάνωση που το άτομο χάνει την ατομικότητά του και μετατρέπεται σ’ ένα αναλώσιμο εξάρτημα της μηχανής.Το ανθρώπινο πρόβλημα στο σύγχρονο καπιταλισμό μπορεί να διατυπωθεί ως εξής:

Ο σύγχρονος καπιταλισμός χρειάζεται ανθρώπους που συνεργάζονται χωρίς προστριβές και σε μεγάλους αριθμούς,που θέλουν να καταναλώνουν όλο και περισσότερο ,που έχουν τυποποιημένα γούστα που εύκολα επηρεάζονται και προβλέπονται.Χρειάζεται ανθρώπους που νοιώθουν ελεύθεροι και ανεξάρτητοι ,που δεν υποκύπτουν σε καμμιά εξουσία ,αρχή ή συνείδηση αλλά ταυτόχρονα είναι πρόθυμοι να δέχονται διαταγές ,να κάνουν ό,τι τους ζητούν ,να παίρνουν τη θέση τους στην κοινωνική μηχανή χωρίς προστριβές ´ ανθρώπους που μπορούν να καθοδηγηθούν χωρίς βία ,να οδηγούνται χωρίς ηγέτες,να παρακινούνται χωρίς σκοπό -εκτός απ’ το σκοπό να παράγουν ,να κινούνται ,να λειτουργούν ,να προχωρούν.

Ποιό είναι το αποτέλεσμα;Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει αποξενωθεί από τον εαυτό του ,από τον συνάνθρωπό του και από τη φύση.Έχει μεταβληθεί σ’ εμπόρευμα και αντιλαμβάνεται τις δυνάμεις της ζωής του σαν μια επένδυση,που πρέπει να του αποφέρει το ανώτατο δυνατό κέρδος στις δοσμένες συνθήκες της αγοράς.Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι ουσιαστικά σχέσεις αλλοτριωμένων αυτομάτων,που το καθένα βαδίζει στην ασφάλειά του στο να παραμείνει κοντά στο κοπάδι και να μη διαφέρει στη σκέψη , στα αισθήματα ή στην πράξη από τους άλλους.Κι ενώ ο καθένας προσπαθεί να παραμείνει όσο μπορεί κοντύτερα στους άλλους ,όλοι παραμένουν ολοκληρωτικά μόνοι,όλοι νοιώθουν να τους διαπερνά βαθύ αίσθημα ανασφάλειας κι ενοχής που πάντοτε εμφανίζεται όταν δεν ξεπερνιέται η ανθρώπινη μοναξιά.Ο πολιτισμός μας προσφέρει πολλά καταπραϋντικά που βοηθούν τους ανθρώπους να διατηρούν συνειδητή άγνοια αυτής τους της μοναξιάς.Πρώτα απ’ όλα προσφέρει την αυστηρή ρουτίνα της γραφειοκρατούμενης μηχανικής εργασίας,που κάνει τα άτομα να μην συναισθάνονται τις πιο βαθιές ανθρώπινες επιθυμίες τους,τη λαχτάρα να ξεπεράσουν τον εαυτό τους και να ενωθούν με τους άλλους.

Στο βαθμό που η ρουτίνα της εργασίας δεν αρκεί για το σκοπό αυτό ,ο άνθρωπος κατανικά την κρυφή του απελπισία με τη ρουτίνα της ψυχαγωγίας ,με την παθητική κατανάλωση ήχων και θεαμάτων που προσφέρει η βιομηχανία της ψυχαγωγίας,Επιπλέον ,με την ικανοποίηση ν’ αγοράζει διαρκώς καινούργια πράγματα και να τ’ ανανεώνει .

Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι πολύ κοντά στην εικόνα που περιγράφει ο Χάξλεϋ στο βιβλίο του «ο θαυμαστός νέος κόσμος»:καλοθρεμένος,καλοντυμένος,ικανοποιημένος σεξουαλικά κι ωστόσο χωρίς προσωπικότητα ,χωρίς καμμιά επαφή με τους συνανθρώπους του ,εκτός από την επιφανειακή ,κατευθυνόμενος από συνθήματα που τόσο επιγραμματικά διατυπώνει ο Χάξλεϋ ,όπως: «όταν τα ανθρώπινα γρανάζια έχουν αισθήματα η κοινωνική μηχανή παθαίνει εμπλοκές.» ή «ποτέ μην αναβάλεις τη διασκέδαση γι’ αύριο που μπορείς να έχεις σήμερα» ή όπως η περίφημη φράση «όλοι είναι ευτυχισμένοι στην εποχή μας ».Η ευτυχία του ανθρώπου σήμερα βρίσκεται στο να διασκεδάζει ».Η διασκέδαση βρίσκεται στην ικανοποίηση να καταναλώνει και ν’ απολαμβάνει ,εμπορεύματα ,θεάματα,τροφές, τσιγάρα,ποτά ,ανθρώπους, διαλέξεις,βιβλία ,κινηματογραφικά φιλμ.Όλα καταναλώνονται, όλα καταβροχθίζονται.Ο κόσμος όλος είναι ένα μεγάλο αντικείμενο για την όρεξή μας ,ένα μεγάλο μήλο, μια μεγάλη μπουκάλα,ένας μεγάλος  μαστός κι εμείς θηλάζουμε, πάντα προσδοκούμε και πάντα απογοητευόμαστε .Ο χαρακτήρας μας είναι ρυθμισμένος ν’ ανταλλάσει και να παίρνει ,ν’ αλλάζει και να καταναλώνει .Το καθετί πνευματικό ή υλικό γίνεται αντικείμενο ανταλαγής και κατανάλωσης .

Όσο αναφορά τη θέση της αγάπης ,αυτή ανταποκρίνεται κατ’ ανάγκη στον κοινωνικό χαρακτήρα του σύγχρονου ανθρώπου.Τ’ αυτόματα δεν μπορούν ν’ αγαπήσουν.Μπορούν ν’« ανταλλάξουν τα πακέτα των προσωπικοτήτων τους»,και να ελπίζουν σε μια καλή ευκαιρία.

Μια από τις πιο αποκαλυπτικές εκδηλώσεις της αγάπης ,και ιδιαίτερα του γάμου μ’ αυτόν τον αλλοτριωμένο χαρακτήρα ,είναι η ιδέα του« συνεταιρισμού »

Σε όλα τα άρθρα τα σχετικά με το πρόβλημα του ευτυχισμένου γάμου ,η ιδανική κατάσταση που περιγράφεται είναι ο συνεταιρισμός που λειτουργεί ομαλά.Αυτή η περιγραφή δεν είναι πολύ διαφορετική από την εικόνα ενός υπαλλήλου που εργάζεται αποδοτικά ,χωρίς προστριβές.Του ατόμου που θα πρέπει να είναι« λογικά ανεξάρτητος »,να συνεργάζεται ,να είναι ανεκτικός και ταυτόχρονα φιλόδοξος και επιθετικός.Έτσι ο σύμβουλος του γάμου μας λέει ότι ο σύζυγος θα πρέπει να έχει κατανόηση για την γυναίκα του και να την βοηθά,Να μην παραλείπει ένα κομπλιμέντο για το νέο της φόρεμα ή για ένα νόστιμο φαγητό της.Η σύζυγος με τη σειρά της θα πρέπει να δείχνει κατανόηση όταν εκείνος γυρίζει σπίτι στενοχωρημένος και κουρασμένος .Ν’ακούει με προσοχή τις επαγγελματικές του στεναχώριες και να μη θυμώσει αλλά να δείξει κατανόηση αν εκείνος ξεχάσει τη γιορτή της.Εκείνο στο οποίο καταλήγει όλη αυτή η σχέση είναι μια καλολαδομένη συνεργασία ανάμεσα σε δύο πρόσωπα που παραμένουν ξένα σ’ όλη τους τη ζωή, που ποτέ δεν φτάνουν σε μια «βαθιά σχέση », αλλά που συμπεριφέρονται με αμοιβαία αβρότητα και προσπαθούν να κάνουν ο ένας τον άλλο να νοιώθει ευχάριστα.Σ’ αυτή την αντίληψη της αγάπης και του γάμου το κύριο στοιχείο βρίσκεται στην εξασφάλιση ενός καταφυγίου από το ανυπόφορο αίσθημα της μοναξιάς.Στην αγάπη βρίσκει κανείς επιτέλους ένα λιμάνι ένα καταφύγιο από τη μοναξιά .Σχηματίζει μια συμμαχία δυο ανθρώπων ενάντια στον υπόλοιπο κόσμο κι αυτός ο «εγωϊσμός εις διπλούν» θεωρείται λαθεμένα σαν οικειότητα και αγάπη.

……………………………………………….

Πριν τον 1ο Παγκόσμιο πόλεμο υπήρχε η αντίληψη για την αγάπη ,σύμφωνα με την οποία η αμοιβαία σεξουαλική ικανοποίηση θεωρούνταν σαν βάση για αρμονικές ερωτικές σχέσεις και ιδιαίτερα για έναν ευτυχισμένο γάμο .

,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

Η αγάπη δεν είναι ο καρπός μιας ικανοποιητικής σεξουαλικής σχέσης ,αλλά αντίθετα η σεξουαλική ευχαρίστηση ,ακόμα και η γνώση της αποκαλούμενης σεξουαλικής τεχνικής ,είναι καρπός της αγάπης.

…………………..

Η μελέτη των πιο συχνών σεξουαλικών προβλημάτων ,δείχνει πωςτο πρόβλημα  βρίσκεται στους φόβους και τους φραγμούς ,που κάνουν αδύνατη την αγάπη.

Φόβος ή μίσος για το άλλο φύλλο βρίσκονται στη βάση των δυσκολιών,που εμποδίζει το άτομο να δώσει τον εαυτό του ολοκληρωτικά ,να ενεργήσει αυθόρμητα και να εμπιστευτεί τον ερωτικό του σύντροφο στην αμεσότητα και ειλικρίνεια της σωματικής επαφής……..

Αυτά είναι αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης »,όπου πραγματεύεται την αγάπη,μητρική ερωτική ,αδερφική ,την αγάπη για τον εαυτό μας ,που περιβάλλεται από ένα σωρό πλάνες και που μέσα στον καπιταλισμό ,οι ανθρώπινες σχέσεις έχουν γίνει είδος προς κατανάλωση και δεν είναι ουσιαστικές και βαθιά ανθρώπινες αλλά υπάρχει μια τεράστια αποξένωση που την βιώνουμε λίγο πολύ όλοι.Την αγάπη που όμως είναι η μόνη ικανοποιητική απάντηση  στο πρόβλημα της ανθρώπινης ύπαρξης,

Advertisements

Η καρδιά του ανθρώπου………

Τι είναι αλήθεια ο άνθρωπος;Λύκος ή  μήπως πρόβατο.Είναι καλός ή κακός.Είναι ελεύθερος ή τον καθορίζουν οι συνθήκες;Ή μήπως και οι δυο εκδοχές αυτές είναι λαθεμένες.Μπορεί κανείς να μιλάει για φύση του ανθρώπου;Κι αν ναι ,πως μπορεί να οριστεί;Αυτά είναι ερωτήματα που βάζει ο Έριχ Φρομ στο βιβλίο του «η καρδιά του ανθρώπου.»

Είναι ένα βιβλίο που το έχω διαβάσει εδώ και πολλά χρόνια ,όμως με το γεγονός «Χρυσή Αυγή» και «αίμα, τιμή, χρυσή αυγή » ήρθε πάλι στο μυαλό μου.

Εδώ θ’ αναφέρω μερικά αποσπάσματα του βιβλίου και θα καταλάβετε τι εννοώ.

Το απόσπασμα είναι από το κεφάλαιο η αγάπη του θανάτου και η αγάπη της ζωής.

………………………….

Θα διαπραγματευτούμε τρία διαφορετικά είδη προσανατολισμού.Τη νεκροφιλία ,(βιοφιλία),το ναρκισσισμό και τη συμβιωτική προσήλωση στη μητέρα.Και τα τρία είδη αυτά έχουν μορφές που μπορούν να έχουν τόσο μικρή βαρύητα ,ώστε να μη θεωρηθούν καθόλου παθολογικές.

Θα τονίσουμε όμως τις κακοήθεις μορφές και των τριών προσανατολισμών ,που μπορεί να συγκλίνουν στις πιο βαριές μορφές και ν’ αποτελέσουν το «σύνδρομο της παρακμής».Το σύνδρομο αυτό αντιπροσωπεύει την πεμπτουσία του κακού.

Ταυτόχρονα αποτελεί την πιο βαριά παθολογία και την ρίζα του μεγαλύτερου μέρους της κακοήθους καταστροφικότητας και απανθρωπιάς.

Δεν θα μπορούσα να βρω καλύτερη εισαγωγή για να φτάσω στο κέντρο του προβλήματος της νεκροφιλίας από μια σύντομη δήλωση που έκανε το 1936 ο Ισπανός φιλόσοφος Ουναμούνο.Η ευκαρία δόθηκε με την ομιλία του στρατηγού Μίλαν Άστρεϋ στο πανεπιστήμιο της Σαλαμάγκας που την εποχή της έναρξης του εμφιλίου πολέμου πρύτανής του ήταν ο Ουναμούνο.

Αγαπημένο σύνθημα του στρατηγού ήταν «Viva la muerte» «,ζήτω ο θάνατος» κι ένας από τους οπαδούς του ξαναφώναξε τη φράση αυτή από το βάθος της αίθουσας.Όταν τέλειωσε την ομιλία του ο στρατηγός ο Ουναμούνο σηκώθηκε και είπε:

«…..Μόλις τώρα άκουσα μια νεκρόφιλη και ακατανόητη κραυγή:» Ζήτω ο θάνατος» .Κι εγώ που πέρασα τη ζωή μου διαμορφώνοντας παραδοξολογίες που ξεσήκωναν τον ακατανόητο θυμό των άλλων ,πρέπει να σας πω ,σαν ειδικός,ότι αυτή η αλλόκοτη παραδοξολογία μου είναι  αποκρουστική .Ο στρατηγός Μίλαν Άστρεϋ δεν είναι αρτιμελής.Ας το πούμε αυτό χωρίς να ψάχνουμε για ηπιότερες λέξεις.Είναι ανάπηρος πολέμου όπως ήταν κι ο Θερβάντες.Δυστυχώς υπάρχουν σήμερα πάρα πολλοί ανάπηροι στην Ισπανία .Και θα υπάρξουν πολλοί περισσότεροι ακόμα,αν δεν μας βοηθήσει ο Θεός.Μου προξενεί πόνο σαν σκέφτομαι πως είναι δυνατόν ο στρατηγός Μίλαν Άστρεϋ να υπαγορεύσει τον τρόπο της μαζικής ψυχολογίας.Ένας ανάπηρος που δεν έχει το πνευματικό μεγαλείο του Θερβάντες σίγουρα θ’ αναζητά ανακούφιση προξενώντας τον ακρωτηριασμό  γύρω του .Στο σημείο αυτό ο στρατηγός Άστρεϋ δεν μπορούσε να κρατηθεί άλλο«Abajo la inteligencia !» Κάτω η διανόηση κραύγασε Ζήτω ο θάνατος .Η παρατήρηση αυτή προκάλεσε ένα σούσουρο επιδοκιμασίας από τους Φαλαγγίτες .Αλλά ο Ουναμούνο συνέχισε :Αυτός εδώ είναι ο ναός του πνεύματος κι εγώ είμαι ο υπέρτατος λειτουργός του.Εσείς βεβηλώνετε τον ιερό του χώρο .Θα κερδίσετε γιατί έχετε αρκετή κτηνώδη δύναμη ,αλλά δεν θα πείσετε.Για να πείσετε χρειάζεστε πειστικότητα .Και για να έχετε πειστικότητα χρειάζεται αυτό που σας λείπει :τη Λογική και το Δίκαιο στον Αγώνα.Θεωρώ περιττό να σας πω πως πρέπει να σκεφτείτε την Ισπανία Αυτό το έχω κάνει πια.»

Μιλώντας για τον νεκρόφλο χαρακτήρα της κραυγής «Ζήτω ο θάνατος» ο Ουναμούνο ,έθιξε τον πυρήνα του προβλήματος του κακού .Δεν υπάρχει πιο θεμελιακή διάκριση ανάμεσα στους ανθρώπους ,ανάμεσα σ’ εκείνους που αγαπούν ο θάνατο κι εκείνους που αγαπούν τη ζωή , ανάμεσα στους νεκρόφιλους και τους βιόφιλους.Αυτό δε σημαίνει πως θέλουμε να πούμε πως ένα άτομο είναι οπωσδήποτε είτε ολοκληρωτικά νεκρόφιλο ή ολοκληρωτικά βιόφιλο.Υπάρχουν μερικοί που είναι πέρα για πέρα αφοσιωμένοι στο θάνατο κι αυτοί είναι οι παράφρονες.Υπάρχουν άνθρωποι που είναι ολοκληρωτικά αφοσιωμένοι στη ζωή και αυτοί μας φαίνονται σα να έχουν επιτελέσει τον υψηλότερο σκοπό για τον οποίο είναι ικανός ο άνθρωπος.Σε πολλούς υπάρχουν και οι βιόφιλες και νεκρόφιλες τάσεις ,αλλά σε διαφορετικές αναλογίες.Αυτό που έχει σημασία εδώ είναι ,όπως σε όλα τα ζωντανά φαινόμενα είναι το πια τάση είναι ισχυρότερη που καθορίζει την συμπεριφορά του ανθρώπου και όχι η ολοκληρωτική παρουσία ή απουσία ενός από τους δυο προσανατολισμούς.

Στην κυριολεξία νεκροφιλία σημαίνει αγάπη του θανάτου(όπως βιοφιλία αγάπη της ζωής).Ο όρος χρησιμοποιείται συνήθως για να δηλώσει μια σεξουαλική διαστροφή ,δλδ την επιθυμία κατάκτησης του νεκρού σώματος (μια γυναίκας ) , με σκοπό τη σεξουαλική επαφή ή μια νοσηρή επιθυμία παρουσίας κοντά σ’ ένα νεκρό σώμα.Όπως όμως συμβαίνει συχνά ,μια σεξουαλική διαστροφή παρουσιάζει μόνο την πιο φανερή και καθαρή εικόνα ενός προσανατολισμού που τον βρίσκουμε χωρίς σεξουαλικές προσμίξεις σ πολλόυς ανθρώπους.Ο Ουναμούνο το είδε αυτό καθαρά όταν χρησιμοποίησε τη λέξη «νεκρόφιλος» για τον λόγο του στρατηγού.Δεν υπονοούσε ότι ο στρατηγός βασανιζόταν από μια σεξουαλική διαστροφή ,αλλά ότι μισούσε τη ζωή και αγαπούσε το θάνατο.

………….

Το άτομο με τον νεκρόφιλο προσανατολισμό είναι εκείνο που έλκεται και γοητεύεται από κάθε τι μη ζωντανό, κάθε τι που είναι νεκρό ,όπως πτώματα,αποσύνθεση ,περιττώματα,βρωμιά.Νεκρόφιλοι είναι οι άνθρωποι εκείνοι που τους αρέσει να μιλούν γι’ αρρώστιες ,για κηδείες, για θάνατο.Σαφές παράδειγμα καθαρού νεκρόφιλου τύπου είναι ο Χίτλερ.Γοητευόταν από τη καταστροφή και η μυρωδιά του θανάτου ήταν γλυκιά γι’ αυτόν.Κι ενώ στα χρόνια της επιτυχίας του φαινόταν πως ήθελε να καταστρέψει μόνο αυτούς που ήταν εχθροί του η περίοδος του Götterdämmerung στο τέλος έδειχνε πως ένοιωθε την βαθύτερη ικανοποίηση μπροστά στην ολοκληρωτική και απόλυτη καταστροφή: την καταστροφή του Γερμανικού λαού ,όλων όσων βρίσκονταν γύρω του καθώς και του ίδιου του εαυτού του.Μια έκθεση από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο που όμως δεν επιβεβαώθηκε είναι πολύ εύγλωττη: ένας στρατιώτης είδε τον Χιτλερ να στέκεται σε κατάσταση έκστασης και να κοιτάει ένα πτώμα σε αποσύνθεση ,μη θέλοντας ν’ απομακρυνθεί.

Οι νεκρόφιλοι βρίσκονται πάντοτε στο παρελθόν ,ποτέ στο μέλλον.Είναι ουσιαστικά συναισθηματικοί ,καλλιεργούν δηλαδή τη μνήμη των αισθημάτων που είχαν ή πιστεύουν πως είχαν χτες.Είναι ψυχροί, απόμακροι ,αφοσιωμένοι στο« νόμο και στην τάξη.»Οι αξίες τους είναι ακριβώς οι αντίστροφες από τις αξίες με τις οποίες συνδέουμε τη φυσιολογική ζωή.Δεν τους ικανοποιεί η ζωή αλλά ο θάνατος.

Χαρακτηριστικό του νεκρόφιλου είναι η στάση του απέναντι στη βία.Σύμφωνα με τον ορισμό της Σιμόν Βέηλ βία είναι η μετατροπή ενός ανθρώπου σε πτώμα .Όπως ακριβώς η σεξουαλικότητα μπορεί να δημιουργήσει ζωή ,έτσι η βία μπορεί να την καταστρέψει.Σε τελευταία ανάλυση κάθε βία βασίζεται στη δύναμη του να σκοτώνεις.Μπορεί να μη σκοτώσω ένα πρόσωπο αλλά να του στερήσω την ελευθερία του.Μπορεί να θέλω να το ταπεινώσω μόνο ή να του στερήσω τ’ αποκτήματά του.Οτιδήποτε όμως κάνω πάνω απ’ όλα βρίσκεται η ικανότητά μου να σκοτώσω ή επιθυμία μου να σκοτώσω.Όποιος αγαπάει το θάνατο αγαπάει αναγκαστικά τη βία.Γι’ αυτόν το μεγαλύτερο κατόρθωμα του ανθρώπου δεν είναι να δίνει ζωή αλλά να την καταστρέφει.Η χρήση βίας δεν είναι μια μεταβατική πράξη που του την επιβάλλουν οι περιστάσεις -είναι ένας τρόπος ζωής.

……………………………………………….

Η επιρροή ανθρώπων όπως ο Χίτλερ ή ο Στάλιν βρίσκεται ακριβώς στην απεριόριστη επιθυμία τους να σκοτώνουν.Κι αυτός ήταν ο λόγος που αγαπήθηκαν από τους νεκρόφιλους.Κατά τ’ άλλα πολλοί ήταν εκείνοι που τους φοβόντουσαν και προτιμούσαν περισσότερο να τους θαυμάζουν παρά να έχουν επίγνωση του φόβου τους.Πολλοί ήταν εκείνοι που δεν έβλεπαν την νεκρόφιλη ποιότητα αυτών των ηγετών και τους έβλεπαν σαν δημιουργούς,σωτήρες ,καλούς πατέρες.Αν οι νεκρόφιλοι ηγέτες δεν ισχυρίζονταν ότι ήταν δημιουργοί και προστάτες ,ο αριθμός εκείνων που θα έπαιρναν το μέρος τους ,δεν θα ήταν αρκετός για να τους εξασφαλίσει τη δύναμη να καταλάβουν την εξουσία ,ενώ ο αριθμός εκείνων που θ’ απωθούσαν θα ήταν σίγουρα αρκετός για να προκαλέσει πολύ σύντομα την πτώση τους.

……………………

Επίλογος
– Ό άνθρωπος δεν παύει να είναι ανθρώπινος ακόμη κι αν οπισθοδρομήσει στις πιο αρχαϊκές μορφές εμπειρίας . « Έτσι δεν μπορεί να ικανοποιηθεί με το κακό σαν λύση .

– Κακό είναι ή απώλεια από τον άνθρωπο τού εαυτού του στην τραγική προσπάθεια ν ‘ απαλλαχτεί από το βάρος της ανθρωπιάς του . Και ή δυνατότητα του κακού γίνεται πολύ μεγαλύτερη , γιατί ό άνθρωπος είναι προικισμένος με φαντασία πού τον κάνει ικανό να φαντάζεται όλες τις δυνατότητες για το κακό κι έτσι να επιθυμεί αυτές τις δυνατότητες και να ενεργεί πάνω σ ‘ αυτές , να τρέφει την κακή φαντασία του .

– Ό άνθρωπος είναι υπεύθυνος ως το σημείο πού είναι ελεύθερος να διαλέξει τις πράξεις του .

– Ή καρδιά τού ανθρώπου μπορεί να σκληρύνει . Μπορεί να γίνει απάνθρωπη αλλά ποτέ μη ανθρώπινη . Παραμένει πάντοτε καρδιά τού ανθρώπου .

« Όλοι μας οριζόμαστε από το γεγονός ότι γεννηθήκαμε άνθρωποι , και κατά συνέπεια από το χωρίς τελειωμό καθήκον να παίρνουμε αποφάσεις . Πρέπει να διαλέγουμε τα μέσα μαζί με τους σκοπούς . Δεν πρέπει να βασιζόμαστε πώς κάποιος θα μας σώσει , αλλά να έχουμε επίγνωση τού γεγονότος ότι οι λαθεμένες επιλογές μάς κάνουν ανίκανους να σώσουμε τούς εαυτούς μας .

Πρέπει πραγματικά να αποκτήσουμε γνώση για να μπορέσουμε να διαλέξουμε το καλό – αλλά καμιά γνώση δε θα μάς οδηγήσει αν έχουμε χάσει την ικανότητα να μάς συγκινεί ή δυστυχία ενός άλλου ανθρώπινου όντος , ή φιλική ματιά ενός άλλου προσώπου , το κελάηδημα ενός πουλιού , το πράσινο χρώμα της χλόης .

Αν ό άνθρωπος γίνει αδιάφορος στη ζωή , δεν υπάρχει πια ελπίδα πως μπορεί να διαλέξει το καλό.Και τότε , ή καρδιά του θα έχει πραγματικά σκληρύνει τόσο , πού ή « ζωή » του θα έχει τελειώσει . Αν αυτό συμβεί σ ‘ ολόκληρη την ανθρωπότητα ή στα πιο δυναμικά μέλη της , τότε η ζωή της ανθρωπότητας θα σβήσει ακριβώς τη στιγμή πού παρουσιάζει τις πιο μεγάλες υποσχέσεις

(Αυτό είναι ένα απόσπασμα χαρακτηριστικό της ανάλυσης του Φρομ για την καταστροφική μανία των ανθρώπων ,που ακολουθούν φασιστικές ιδεολογίες,συνθήματα και πράξεις .Για την αδυναμία τους να βλέπουν τους άλλους σαν ανθρώπινα πλάσματα που υποφέρουν και που αυτό που έχει πραγματική σημασία γι’ αυτούς είναι η γραφειοκρατία ,ο νόμος , η τάξη κι ο θάνατος…)

Το σκίτσο είναι του σκιτσογράφου Πάνου Ζάχαρη..

Μαζική ψυχολογία του Φασισμού……

………………….

Κάθε γνήσια επανάσταση ,κάθε γνήσια τέχνη και επιστήμη κατάγεται από το φυσικό βιολογικό πυρήνα του ανθρώπου.Όμως, ούτε ο γνήσιος επαναστάτης ,ούτε ο  καλλιτέχνης ,ούτε ο επιστήμονας έχει ως τα τώρα κερδίσει ,οδηγήσει μάζες,ή κι αν οδήγησε ,δεν κατόρθωσε να τις συγκρατήσει στην περιοχή των ζωτικών τους συμφερόντων.

Αλλιώς κι αντίθετα από τον φιλελευθερισμό και την γνήσια επανάσταση ,εκδηλώνεται ο φασισμός.Εκφράζει στην ουσία του ,όχι βέβαια τον επιφανειακό φλοιό  ,ούτε τον εσώτατο πυρήνα,αλλά κυρίως εκείνο το διάμεσο στρώμα του χαρακτήρα ,όπου θρασεύουν οι «δευτερεύουσες ορμές»

Την εποχή που πρωτόγραψα τούτο το βιβλίο ,ο φασισμός θεωρούνταν γενικά ένα «πολιτικό κόμμα,»που όπως και οι άλλες κοινωνικές ομάδες εκπροσωπούσε οργανωμένα μια «πολιτική ιδέα».Σύμφωνα μ’ αυτή τη θεωρία «το φασιστικό κόμμα» έφερε το Φασισμό με τη βία ή με «πολιτικούς ελιγμούς».

Αντίθετα η ιατρική μου πείρα ,που μου προσπόριζε η συναναστροφή μου με ανθρώπους από διάφορες φυλές ,θρησκείες,στρώματα έθνη κ.λ.π με είχε διδάξει ότι ο φασισμός είναι η πολιτικά οργανωμένη έκφραση της μέσης ανθρώπινης χαρακτηροδομής.Δομής που δεν συνδέεται με ορισμένες φυλές ή έθνη ,ούτε μ’ ορισμένα κόμματα ,αλλά είναι γενική και διεθνική.Μ’ αυτή τη χαρακτηρολογική έννοια ο φασισμός είναι η τυπική συναισθηματική συμπεριφορά του καταπιεσμένου ανθρώπου της αυταρχικής κοινωνίας μας με το μηχανικό πολιτισμό της και τη μηχανοκρατική -μυστικιστική  βιοθεωρία της.Ο μηχανοκρατικά μυστικιστικός χαρακτήρας του ανθρώπου της εποχής μας δημιουργεί τα φασιστικά κόμματα κι όχι αντίστροφα.Μια σφαλερή πολιτική αντίληψη είχε δημιουργήσει την εντύπωση ,που επικρατεί ακόμη και σήμερα ,ότι ο φασισμός είναι πρώτον ένα ιδιαίτερο εθνικό γνώρισμα των Γερμανών και των Ιαπώνων και δεύτερο η δικτατορία μιας μικρής αντιδραστικής φατρίας.Από την αρχική εκείνη σφαλερή αντίληψη πηγάζουν όλες οι άλλες σφαλερές ερμηνείες ,οι τόσο επιζήμιες για τα γνήσια ελευθερωτικά κινήματα.

Η πεισματική εμμονή σ’ εκείνη την πλάνη πρέπει ν’ αποδοθεί στο φόβο να παραδεχτούμε την αλήθεια : ο φασισμός είναι διεθνικό φαινόμενο ,διάχυτο σε σύμπασες τις κοινωνικές ομάδες όλων των εθνών .Το συμπέρασμα αυτό βρίσκεται σε απόλυτη συμφωνία με τα παγκόσμια γεγονότα των τελευταίων δεκαπέντε ετών.

Οι χαρακτηρολογικές εμπειρίες με πείθουν ,ότι δεν υπάρχει σήμερα ζωντανός άνθρωπος ,που να μη φέρει στη δομή του τα στίγματα του φασιστικού αισθάνεσθαι και σκέπτεσθαι.Ο φασισμός ως πολιτική κίνηση διαφέρει από τ’ άλλα πολιτικά κόμματα κατά τούτο :ότι τον υποστηρίζουν και τον εκπροσωπούν ανθρώπινες μάζες.

Έχω ακέραιη την επίγνωση της ευθύνης μου γι’ αυτές μου τις πεποιθήσεις .Θα ευχόμουν για το καλό τούτου του σπαραγμένου κόσμου ,οι εργατικές ανθρώπινες μάζες να είχαν συνειδητοποιήσει εξίσου καθαρά την ευθύνη τους για το φασισμό.

Θα πρέπει να διαχωρίσουμε καθαρά την συνηθισμένη στρατοκρατία από το φασισμό.Η Γερμανία του Γουλιέλμου ήταν στρατοκρατούμενη αλλά όχι φασιστική.

Επειδή ο φασισμός εμφανίζεται παντού και πάντοτε σαν κίνημα στηριζόμενο σε ανθρώπινες μάζες ,παρουσιάζει όλα τα γνωρίσματα και τις αντιφάσεις της χαρακτηροδομής του αγελαίου ανθρώπου:δεν είναι ο φασισμός όπως πιστεύεται γενικά ένα καθαρά αντιδραστικό κίνημα ,αλλά ένα αμάγαλμα από ανταρτικά συναισθήματα και αντιδραστικές κοινωνικές ιδέες.

Αν με τον όρο επανάσταση εννοούμε την έλλογη εξέγερση μπρος σε αφόρητες συνθήκες μέσα στους κόλπους της κοινωνίας ,την έλλογη βούληση «να φτάσουμε στη ρίζα των πραγμάτων»και να τα διορθώσουμε τότε ο φασισμός δεν είναι ποτέ επαναστατικός.Μπορεί βέβαια  να παρουσιάζεται με το προσωπείο επαναστατικού πάθους.Αλλά δεν θα ονομάσουμε επαναστάτη το γιατρό ,που χειρίζεται μια αρρώστια με υπεροπτικές βρισιές ,αλλ’ εκείνον που ερευνά ήσυχα, θαρραλέα κι ευσυνείδητα τα αίτια της αρρώστιας και τα πολεμά.

Ο φασιστικός ανταρτισμός προβάλλει πάντοτε εκεί ,που μια επαναστατική συγκίνηση ξεστρατίζει από φόβο μπρος στην αλήθεια και καταντά φαντασιοπληξία.

Ο φασισμός είναι στην καθαρή μορφή του το άθροισμα απ’ όλες τις άλογες αντιδράσεις του μέσου ανθρώπινου χαρακτήρα.Στο στενοκέφαλο κοινωνιολόγο που δεν έχει το θάρρος ν’ αναγνωρίσει ,τι σπουδαίο ρόλο διαδραματίζει το άλογο στοιχείο μέσα στην ιστορία της ανθρωπότητας ,η φασιστική φυλετική θεωρία φαίνεται απλώς σαν αυτοκρατορικό συμφέρον ή ακόμα πιο μαλακά σαν «προκατάληψη.»Το ίδιο και στον ανεύθυνο αερολόγο πολιτικό.Η εξαλλοσύνη και η πλατιά διάδοση αυτών των« φυλετικών προκαταλήψεων » ,φανερώνει την καταγωγή τους από το άλογο μόριο της ψυχής του ανθρώπινου χαρακτήρα.Η φυλετική θεωρία δεν είναι δημιούργημα του φασισμού.Αντίστροφα ο φασισμός είναι δημιούργημα του φυλετικού μίσους, και η πολιτικά οργανωμένη έκφρασή του……….

Η φυλετική ιδεολογία είναι μια γνήσια βιοπαθητική χαρακτηρολογική έκφραση του αναφρόδιτου (ανίκανου για οργασμό) ανθρώπου.

Ο σαδιστικά διάστροφος χαρακτήρας της φυλετικής ιδεολογίας φανερώνει στην ουσία του και στη θέση που παίρνει απέναντι στη θρησκεία.Ο φασισμός μας λένε είναι τάχα ,επιστροφή στην ειδωλολατρεία και θανάσιμος εχθρός της θρησκείας.Κάθε άλλο! Αντίθετα μάλιστα ,ο φασισμός είναι η ακραία έκφραση του θρησκευτικού μυστικισμού.Γι’ αυτό και εμφανίζεται με ειδική κοινωνική μορφή.Ο φασισμός στηρίζει τη θρησκευτικότητα εκείνη ,που κατάγεται από την αφροδίσια (γενετήσια) διαστροφή και μετατρέπει το μαζοχιστικό χαρακτήρα της παλιάς πατριαρχικής θρησκείας των Παθών σε σαδιστική θρησκεία Γι’ αυτό και μεταθέτει τη θρησκεία από το επέκεινα της φιλοσοφίας του πάθους στο εδώ της σαδιστικής σφαγής.

Απόσπασμα από τον πρόλογο της «μαζικής ψυχολογίας του Φασισμού » του Βίλχελμ Ράιχ

Το σκίτσο είναι του  Σπύρου Ορνεράκη……….