Για την ελευθερία και πάλι……….

Και όμως υπάρχει και μια «ανώτερη» ελευθερία :μια «ανάπτυξη των ανθρωπίνων δυνάμεων » που δεν υπακούει στην ανάγκη και την εξωτερική σκοπιμότητα ,αλλά« θεωρείται αυτοσκοπός».Δεν αρχίζει παρά μόλις «πέρα» από τη σφαίρα της υλικής παραγωγής ,η οποία βέβαια παραμένει «πάντοτε ένα βασίλειο της αναγκαιότητας».

Προϋπόθεσή της όμως είναι η προαναφερόμενη ορθολογική οργάνωση της κοινωνίας:«Το αληθινό βασίλειο της ελευθερίας » μπορεί ν’ ανθίσει μόνο πάνω στο βασίλειο της αναγκαιότητας ,που είναι η βάση του……….

Η μείωση της εργάσιμης μέρας είναι ο βασικός όρος».

HERBERT MARCUZE

Από το συλλογικό έργο« Αυθεντία και οικογένεια»

Από το κεφάλαιο  αναφορικά με το ΜΑΡΞ

 

«Οικονομική ελευθερία θα πρέπει να σημαίνει απελευθέρωση από την οικονομία,απ’τον καταναγκασμό που ασκείται με τις οικονομικές σχέσεις και δυνάμεις.απελευθέρωση από την οικονομική πάλη για την ύπαρξη ,απαλλαγή απ’ την ανάγκη να κερδίζουμε τη ζωή μας.

Πολιτική ελευθερία θα πρέπει να σημαίνει απελευθέρωση απ’ την πολιτική αυτή που πάνω της τα άτομα δεν μπορούν ν’ ασκήσουν ουσιαστικό έλεγχο.

Πνευματική ελευθερία θα πρέπει να σημαίνει αποκατάσταση της ατομικής σκέψης,πνιγμένης σήμερα από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και θύμα της διαπαιδαγώγησης , κι ακόμα θα πρέπει να σημαίνει ότι θα πάψουν να υπάρχουν κατασκευαστές της «κοινής γνώμης» και ακόμη και κοινή γνώμη.

HERBERT MARCUZE

Απο το «μονοδιάστατος άνθρωπος»

 

 

Advertisements

Τέχνη και μαζική κουλτούρα……….

 Η  κουλτούρα ήταν πάντα τό προνόμιο μιάς μικρής
μειοψηφίας, μια  υπόθεση πλούτου, χρόνου και τύχης. Για τις μη
προνομιούχες λαϊκές μάζες οι «άνώτερες αξίες» ήταν πάντα απλά
λόγια, ή κούφιες παραινέσεις, αυταπάτες και  πλάνες· στήν καλύτε­
ρη
περίπτωση ήταν ελπίδες καί επιδιώξεις που έμεναν ανεκπλήρω-
τες. Η προνομιούχα θέση της κουλτούρας, το χάσμα άνάμεσα στον
υλικό πολιτισμό καί την πνευματική κουλτούρα, ανάμεσα στην
αναγκαιότητα καί τήν έλευθερία, ηταν ένα χάσμα που διατηρούν­
ταν ως «προφυλαγμένος χώρος» από το βασίλειο της μη επιστημονι­
κής κουλτούρας. Μέσα σ ’ αυτόν το χώρο η λογοτεχνία καί η τέχνη
μπορούσαν να δημιουργούν και να μεταβιβάζουν αξίες που στην
κατεστημένη πραγματικότητα απορρίπτονταν και καταπνίγονταν ή
μετατρέπονταν σε κοινωνικά ώφέλιμες έννοιες και κριτήρια. Ανά ­
λογα η  φιλοσοφία – και  η θρησκεία – μπορούσε να μορφοποιεί και
να διαβιβάζει ηθικές επιταγές καθολικής εγκυρότητας, που έρχον­
ταν συχνά σε κατάφωρη αντίθεση προς την κοινωνικά χρήσιμη ηθι­
κή. Με την έννοια αυτή μπορούμε να πούμε ότι η μη επιστημονική
κουλτούρα ήταν λιγότερο εξιδανικευμένη από τή μορφή μέ τήν
οποία είχε μεταφραστεί σε πραγματικές κοινωνικές αξίες και τρό­
πους συμπεριφοράς – και σίγουρα ήταν λιγότερο εξιδανικευμένη
από την ανεμπόδιστη λογοτεχνία των ημερων μας· το μετρημένο
και δουλεμένο στυλ της ανώτερης αυτής κουλτούρας εξόρκιζε με
την άρνηση τις ασυμβίβαστες
ανάγκες
και ελπίδες του ανθρώπου,
που παρουσιάζονται από τη σύγχρονη φιλολογία έτσι όπως έχουν
πραγματωθεΐ μέσα στην κοινω νία, ποτισμένες από τις υπάρχουσες
μορφές καταπίεσης.
Η ανώτερη κουλτούρα υπάρχει άκόμη. Είναι περισσότερο προ­
σιτή από κάθε άλλη φορά. Δ ιαβάζεται, βλέπεται και ακούγεται άπό
περισσότερους άνθρώπους από πριν αλλά η κοινωνία έχει κλείσει
από καιρό τούς πνευματικούς χώρους, μέσα στούς οποίους μπορού­
σε να κατανοεΐται αυτή ή κουλτούρα με το καθαυτό γνωστικό περιε­
χόμενό της, μέ την ιδιαίτερη αλήθεια της. Ό όπερασιοναλισμός στη
σκέψη και στη συμπεριφορά απωθεΐ τις αλήθειες αυτές στήν π ρο­
σωπική, υποκειμενική, συναισθηματική διάσταση- με τη μορφή αυ
τή μπορούν να προσαρμοστούν εύκολα στο υπάρχον: η  κριτική,
ποιοτική, υπερβατική πλευρά τής κουλτούρας παραμερίζεται καί
to άρνητικό ενσωματώνεται στό θετικό.Έτσι τα αντιθετικά στοιχεία της κουλτούρας αποσυνδέονται,
ο πολιτισμός αναλαμβάνει την κουλτούρα ,την οργανώνει την αγοράζει και την πουλάει
 Χέρμπερτ Μαρκούζε
Από το συλλογικό έργο τέχνη και μαζική κουλτούρα(Μαρκούζε,Χορκχάϊμερ,Αντόρνο Λόβενταλ)

Ανατολή ηλίου

P1151277 by christinehag
P1151277, a photo by christinehag on Flickr.

«Να αναπαύεσαι, να διασκεδάζεις, να δρας και να καταναλώνεις όπως όλοι οι άλλοι, να αγαπάς και να μισείς ό,τι αγαπούν και μισούν οι άλλοι, αυτό στό μεγαλύτερό τους μέρος είναι ανάγκες πλαστές».

Σε μια τέτοια «μονοδιάστατη κοινωνία» πού ζει ο άνθρωπος, ο ίδιος πρέπει να δώσει λύσεις, να καθορίσει «κριτήρια προτεραιότητας» και να διακρίνει την «αλήθεια» από την «πλαστικότητα», τις «αληθινές» από τις «πλαστικές» ανάγκες. Ο άνθρωπος σήμερα δεν πρέπει να είναι «ετερόφωτο κι ετεροκαθοριζόμενο» όν, γι’ αυτό «θα πρέπει νά αμφισβητήσει τις ανάγκες και τις ικανοποιήσεις τού κατεστημένου, με τούς όρους τού αληθινού και πλαστού». Αυτό θα πρέπει να γίνεται με προσωπική ελευθερία και όχι με την δυνατότητα επιλογής, η οποία μάς επιβάλλεται έξωθεν, γιατί «η δυνατότητα να εκλέγεις ελεύθερα αφέντες δεν εξαλείφει ούτε τούς αφέντες ούτε τούς δούλους».
Χερμπερτ Μαρκούζε