Άτομο και κοινωνία……….

Όταν όλοι οι θεοί έχουν γκρεμιστεί ,μένει ως ουσία του εγώ η επιλογή μεταξύ καριέρας και αγαθών .Ή μάλλον όχι, ούτε αυτή η επιλογή μένει πια,αφού« καριέρα» και «αγαθά» δεν διαφέρουν πια καθόλου.Μένει ο αυτοματισμός της συνδεδεμένης με το αφηρημένο άτομο επιλογής ,η λειτουργία των κοινωνικών μηχανισμών που χρησιμοποιούν τα άτομα για να τα καθορίσουν.Αυτό προκύπτει από τη μορφή της κοινωνίας που είναι πλούσια για τον εαυτό της και όχι για τους ανθρώπους.Όσο γι’ αυτούς τους βγαίνει η πίστη ανάποδα .έτσι θα γίνεται πάντα.Πρέπει δηλαδή να γίνονται κομμμάτια οι άνθρωποι για να γίνουν άνθρωποι κι ύστερα να μην είναι άνθρωποι επειδή έχουν γίνει  κομμάτια.Ας υποθέσουμε πως ανατρέφονται όπως οι γιοί πλούσιων οικογενειών που έγιναν κάτι κάποτε ή όπως ο Emile ή ο Βούδας.Στην περόπτωση αυτή όμως θα χανόταν σίγουρα η ανθρωπότητα γιατί κανείς απ’ αυτούς δεν προσφέρεται για τη διατήρηση του είδους.Η φύση δεν μπορεί να τους εμπιστευτεί γιατί το «περιεχόμενό » τους είναι πολύ βαρύ για τους ώμους της .

Emile : Το κύριο πρόσωπο του παιδαγωγικού μυθιστορήματοςτου Rousseau Emile ou l’ education (1762)

Μαξ Χορκχάιμερ

Ζωή, σκέψη και χρήμα………..

Μιλάμε πολύ συχνά για τη λιτότητα που απαρχαιώθηκε λόγω της τεχνολογικής εποχής.Πολύ σωστά.Η λιτότητα είναι κατά κάποιο  ορισμένο τρόπο προϋπόθεση της ευτυχίας και μάλιστα της πνευματικής ικανότητας για απόλαυσηΓι’ αυτό όμως δεν μπορούμε να ζήσουμε λιτά ,γιατί χωρίς χρήματα ,χωρίς όλο και πιο πολλά χρήματα (αυτό το ήξερε ήδη ο Hobbes) είναι κανείς παραδομένος στη βαναυσότητα ,στο θάνατο και στον τρόμο.Χωρίς πολλά χρήματα δεν υπάρχει καμμιά σιγουριά και συνεπώς δεν υπάρχει καμμιά προσωπική ζωή.Από την άλλη τα χρήματα ,που χρειάζεται κανείς για την προστασία του ,για να μπορεί να ζει και να σκέφτεται (αυτό περικλείεται ήδη στο «ζειν») ,δεν τα ‘χει πια κανένας από κείνους που θα ‘χαν την ικανότητα να ζουν και να σκέφτονται.

Μαξ Χορκχάιμερ

Βιομηχανία της κουλτούρας……

P9220778 by christinehag
P9220778, a photo by christinehag on Flickr.

Η μαζικά παραγόμενη διασκέδαση, ήταν σχεδιασμένη για να εξάρει τα πάθη κι έπειτα να παράσχει
μια ψευδή βολική λύση που αφήνει τον καταναλωτή μ’ ένα αίσθημα καλώς έχουσας έλλειψης αρμονίας με τις πραγματικότητες της ζωής.Αυτό οδηγεί τους ανθρώπους μακριά από την αληθινή ,εξατομικευμένη τέχνη που προκαλεί το στοχασμό.
Παρόλο που ο μόνος ρητός στόχος της βιομηχανίας είναι το κέρδος ,το αποτέλεσμά της είναι μια μαζική απάτη που οδηγεί τους ανθρώπους στην πολιτική αδιαφορία και τους κάνει τα τέλεια θύματα του Φασισμού και του Καπιταλισμού…..

Τέοντορ Αντόρνο -Μαξ Χορκχάιμερ
Από τη «διαλεκτική του διαφωτισμού»

Για την αυτογνωσία…..

Η μετατροπή της φύσης σε απλό υλικό,δεν είναι τόσο μια αδικία απέναντί της ,όσο μια φυγή του ζώντος όντος από τον ίδιο του τον εαυτό,που λαμβάνει χώρα στο πρόσωπο του ανθρώπου:Μια έλλειψη της αυτογνωσίας.Σίγουρα πρέπει να σμιλέψουμε τούτη  τη λέξη με τέτοιον τρόπο ώστε να περιλαμβάνει και την πράξη..

Μαξ Χορκχάιμερ

 

Αυθεντία και οικογένεια( συνέχεια)…….

…………………..Ο οικογενειάρχης είναι ο νόμιμος εκπρόσωπος ,ο μη υποκείμενος σε έλεγχο, κάτοχος της εξουσίας ,το αφεντικό που εξασφαλίζει το ψωμί ,ο πνευματικός ποιμένας και ιερέας του οίκου του.Αυτό το φυσικό γεγονός ,η σωματική ρώμη του πατέρα ,στον προτεσταντισμό εμφανίζεται και ως ηθικό,ως κάτι που πρέπει να γίνεται σεβαστό.

Επειδή ο πατέρας είναι de facto πιο δυνατός ,πρέπει να είναι και de jure .Το παιδί δεν πρέπει απλώς να λαμβάνει υπόψη αυτή την υπεροχή αλλά και να την σέβεται  λαμβάνοντά τη υπόψη..

Σ’ αυτή την κατάσταση πραγμάτων μέσα στην οικογένεια ,που είναι καθοριστική για την ανάπτυξη του παιδιού ,προεξοφλείται σε μεγάλο βαθμό ήδη η αυθεντιοκεντρική δομή της πραγματικότητας έξω από την οικογένεια:οι κυρίαρχες διαφορές των όρων ύπαρξης που το άτομο βρίσκει μπροστά του στον κόσμο πρέπει απλώς να γίνονται δεκτές ,το άτομο είναι ανάγκη να χαράζει το δρόμο του υπό αυτές τις προϋποθέσεις και δεν είναι σωστό να τις αμφισβητεί..

Διαπίστωση ενός γεγονότος σημαίνει και αποδοχή του.

Οι φυσικές διαφορές είναι ηθελημένες από το θεό και στην αστική κοινωνία ,ο πλούτος και η φτώχεια  εμφανίζονται ως φύση δεδομένες καταστάσεις.

Καθώς το παιδί σέβεται τη δύναμη του πατέρα μια ηθική σχέση και έτσι μαθαίνει ν’ αγαπά με την καρδιά του ,αυτό που διαπιστώνει με το νού του ως υπαρκτό, υφίσταται την πρώτη διάπλασή του για την αστική αυθιοκεντρική σχέση.

Ο πατέρας δεν έχει ηθική αξίωση να υποτάσσονται τα παιδιά του στη δύναμή του επειδή αναδεικνύεται άξιος ,αλλά μάλλον αναδεικνύεται άξιος ακριβώς επειδή είναι πιο δυνατός.

Στα πρώτα βήματα της αστικής πράξης πραγμάτων η οικογενειακή εξουσία του πατέρα ,ήταν χωρίς αμφιβολία απαραίτητος όρος προόδου.

………………………………………………………………………………

Η κοινωνιολογική βιβλιογραφία είναι γεμάτη από διαπιστώσεις για την προβληματική μορφή που αποτελεί ήδη η οικογένεια και γι’ αυτές τις κοινωνικές διαδικασίες ,μολονότι βέβαια η δυνατότητα προσαρμογής θεωρείται κατά κανόνα αυτονόητη -και πρέπει να θεωρείται ,αφού τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της συνδέονται άρρηκτα με την υπόσταση του κοινωνικού συστήματος……

 

Μαξ Χορκχάιμερ . Από το συλλογικό έργο «Αυθεντία και οικογένεια»

Το νόημα της εργασίας……

P7071604 by christinehag
P7071604, a photo by christinehag on Flickr.

Σήμερα πρέπει κανείς να εγκωμιάζει το νόημα της εργασίας,αφού όλοι είναι υπάλληλοι για τους οποίους η εργασία δεν έχει στην πραγματικότητα κανένα απολύτως νόημα .
Οι άνθρωποι είναι για λύπηση μέσα σ’αυτήν την αναπόφευκτα αλλοτριωτική διαδικασία ,δεύτερης έκδοσης (η πρώτη έκδοση ήταν η οικονομία της αγοράς)
Οι υπάλληλοι αλληθωρίζουν στο γραφείο για να δουν το δείκτη του ρολογιού που θα τους απελευθερώσει ,μόνο και μόνο για να τους ρίξει στις δουλειές του σπιτιού και στην τηλεόραση.

ΜΑΞ ΧΟΡΚΧΑΪΜΕΡ

Άνθρωπος και ρινόκερος……

P6131252 by christinehag
P6131252, a photo by christinehag on Flickr.

Σ’ ,εναν πίνακα του Loughi του 18ου αιώνα ,απεικονίζεται ,ένας αιχμαλωτισμένος ρινόκερος,μπροστά στον οποίο χάσκουν μ’ ανοιχτό στόμα ,μερικοί επιφανείς σε κάποια πόλη της Ευρώπης.
Πουθενά αλλού δεν λάμπει πιο καθαρά η αθλιότητα των ανθρώπων ,απ’ ότι σ’ αυτόν τον πίνακα
Οι άνθρωποι αυτοί αποτελούν τη μοναδική ράτσα που αιχμαλωτίζει και βασανίζει εξίσου τ’ άλλα ζώα μόνο και μόνο για να νοιώθει μεγάλη.
Πόσο σοφό φαίνεται ,το ηλίθιο ζώο του πίνακα μπροστά στους μωρούς εκείνους ανθρώπους ,που την ίδια ακριβώς εποχή βασάνιζαν κι έριχναν στην πυρά τους ίδιους τους, τους ομόφυλους ,επειδή δεν πίστευαν στο Θεό ,αλλά στην πραγματικότητα για λόγους που ούτε οι ίδιοι ήξεραν.
-Πόσο απερίγραπτα μωρή και φρικαλέα είναι η φυσική τούτη ράτσα..

ΜΑΞ ΧΟΡΚΧΑΪΜΕΡ

Ευτυχία χωρίς μισθό…..

P7021522 by christinehag
P7021522, a photo by christinehag on Flickr.

Κάποιος κληρονομεί πολλά λεφτά.Τι ωραία που διατηρείται στη ζωή,έτσι χωρίς «μισθό»,χωρίς δουλειά,χωρίς πόνο.
Κάποιοι κραυγάζουν:«αδικία!»Καταλαβαίνουν όμως πως αυτή είναι όλη κι όλη η δικαιοσύνη που ‘χει μείνει στον κόσμο;Ευτυχία- χωρίς μισθό;
ΜΑΞ ΧΟΡΚΧΑΪΜΕΡ

Διάθεση για διακοπές…….

P6301456 by christinehag
P6301456, a photo by christinehag on Flickr.

Η έννοια «διάθεση για διακοπές» καταγγέλλει την καθημερινότητα ,όπως και τις διακοπές και τη ζωή που κΟμματιάζεται μέσα της.
Το ότι νοιώθει κανείς την ευτυχία σαν ένα ερέθισμα που προσαρμόζεται στα κελεύσματα της εποχής ,αφήνει να εννοηθεί πόσο έχει προχωρήσει το πράγμα:προαποφασισμένη και προγραμματισμένη ευτυχία.
Στην καθημερινότητα όμως,ανήκει η φαρσοκωμωδία της σοβαρότητας,που ξέρει από μόνη της πως η ευτυχία βρίσκεται κάπου αλλού.
Έτσι έχουν οργανώσει στην εποχή μας οι άνθρωποι την ύπαρξή τους.
ΜΑΞ ΧΟΡΚΧΑΪΜΕΡ

Το τσίρκο…

P6241416 by christinehag
P6241416, a photo by christinehag on Flickr.

Οι ελέφαντες του τσίρκου μπορεί ν’ αναγνωρίζουν σαν δική τους την ανωτερότητα του ανθρώπου ,που δεν μπορεί να νικηθεί στον αγώνα της τεχνικής .
Το επίφοβο ζώο οδηγελιται στην πίστα με μαστίγια και σιδερένιες αρπάγες.Υπακούοντας στη διαταγή ,σηκώνει το δεξί πόδι,το αριστερό,την προβοσκίδα,γυρνάει γύρω από τον εαυτό του,ξαπλώνει με κόπο καταγής και τελικά στέκεται κάτω από το κροτάλισμα της καμτσικιάς στα δυό του πόδια που δεν μπορούν καν να κρατήσουν το βαρύ του σώμα.
Αυτό πρέπει να κάνει ο ελέφαντας εδώ και πολλές εκατοντάδες χρόνια για ν’ αρέσει στους ανθρώπους.
Αλλά δεν λέει κανείς τίποτα εναντίον του τσίρκου ή εναντίον του νούμερου της πίστας .
Το τσίρκο δεν είναι για το ζώο πιο ξένο ή πιο ανάρμοστο ,προφανώς είναι πλησιέστερα στο ζώο απ’ ότι η δουλική εργασία με την οποία εισήλθε ο ελέφαντας στην ιστορία του ανθρώπου.
Στην πίστα όπου η μορφή του ελέφαντα μοιάζει, μπρος στην κουταμάρα των θεατών ,με απεικόνιση της αιώνιας σοφίας που για χάρη της ειρήνης ,κάνει ανάμεσα στους τρελούς κάποιες τρελές κινήσεις ,ξεδιπλώνεται ακόμη η αντικειμενική αντιλογική της εξαναγκασμένης απόδοσης ,που εξυπηρετεί το λογικό σκοπό της ινδικής αγοράς ξύλου.
Το ότι οι άνθρωποι εξαρτώνται από μια τέτοια εργασία ,ώστε να παραδίδονται και οι ίδιοι σ’ αυτήν είναι τελικά μόνο δική τους ντροπή.
Το σκλάβωμα του ζώου ως διαμεσολάβηση της ύπαρξής τους ,μέσω της εργασίας εναντίον της δικής τους και της ξένης φύσης ,έχει την εξής συνέπεια: η ύπαρξή τους είναι τόσο έξω απ’ αυτούς όσο είναι και για το ζώο το νούμερο του τσίρκου.
Αυτό το κατάλαβε ο Rouseau ,όταν έγραφε τα βραβευμένα συγγράματά του «Ο πολιτισμός ως αποβλάκωση»

ΜΑΞ ΧΟΡΚΧΑΪΜΕΡ