Η κατάρα είναι η αλήθεια……

Αν ήταν δυνατό ν’ ανακτήσει κανείς το εγώ του και τη μνήμη του ,δέκα εκατό ,ένα εκατομμύριο χρόνια ,μετά το θάνατό του,ακριβώς τη στιγμή που γίνεται σκόνη ,σκουλήκι ,μηδέν ,αν ήταν δυνατόν να ξαναδεί τη μέρα του έρωτα την οποία ζει σήμερα και να τη συγκρίνει με το μηδέν ,θα ένιωθε τη λαχτάρα για τον παράδεισο στον οποίο δεν πρόκειται να μπει ποτέ.Αυτό που θα ένιωθε ισχύει στη ζωή του κάθε βραδιά ,κάθε τέλος,κάθε παρερχόμενη στιγμή ευτυχίας.Όποιος το ξέρει αυτό κάνει τούτη την εμπειρία μέρος της προσμονής του ξυπνήματος ,της διάρκειας την οποία επιτρέπει η ζωή ενώ το μηδέν όχι.Αλλά μια σκιά ,η κατάρα ότι τίποτε δεν διαρκεί ,η κατάρα της εκδίωξης πέφτει πάνω στον προσεχή έρωτα .Ο έρωτας που γίνεται ωχρότερος εξαιτίας αυτού του γεγονότος,δεν αξίζει να λέγεται έρωτας ,κι ο έρωτας που εξεγείρεται εναντίον αυτού του γεγονότος είναι μάταιος,Η κατάρα είναι η αλήθεια.

Μαξ Χορκχάιμερ

Advertisements

Για την ουσία του ανθρώπου…….

Η δίψα για αίμα των αγροτών και των άλλων συνεργών ,που ξεσπάει όταν ένας λύκος ή ένα λιοντάρι του βουνού αρπάξει τη νύχτα ένα πρόβατο ,προδίδει την όχι εντελώς ξεχασμένη λαιμαργία για ωμό κρέας -για ξαφνική επίθεση και κατασπάραγμα.

Ο αυθαίρετος χαρακτηρισμός «κτήνη »,για τους ληστές του ζωϊκού βασιλείου ,χτυπάει εξωτερικά με πανούργα βαναυσότητα ό,τι δεν μπορεί να ξεριζωθεί εσωτερικά,μέσα στον ίδιο τον εαυτό μας ,δλδ ό,τι προηγείται του πολιτισμικού.

Πέρα απ’ αυτό, στο κτηνώδες μίσος εναντίον του λύκου εκδηλώνεται ακόμη και το ό,τι αντιλαμβανόμαστε έμμεσα σαν αποτρόπαια πράξη (όπως πράγματι και είναι ) την προσωπική μας αδηφαγία απ’ την οποία πρέπει να προφυλάγονται τα πρόβατα.Οι εκτροφείς κατοικίδιων ζώων ,μαθαίνουν στην καθημερινή τους επαφή μ’ αυτά κάτι απ’ την ατομικότητα και την εξαρτώμενη ζωή τους.Η προσωπική αποστροφή απέναντι στο φόνο του προστατευόμενου ,απέναντι στο πούλημά του στο χασάπη ,απωθείται στα βαθύτερα στρώματα της ψυχής και γιγαντώνεται στην οργή εναντίον του παράνομου φαγά,που είναι πιο άκακος απ’ τον προδότη βοσκό.

Με το φόνο του λύκου καθησυχάζουμε τη δική μας συνείδηση .Η ευκαιρία είναι ευνοϊκή :μ’ αυτό τον τρόπο παριστάνουμε ακόμη και τους προστάτες -και είμαστε εκείνη τη στιγμή.Η προστασία είναι ταυτόχρονα και χαριστική βολή -qui saurait y remédier  (ποιός θα μπορούσε να τη γιατρέψει) .Μόνο τα μάτια που στάζουν αίμα προδίδουν πως παίζεται κάτι παραπάνω από τη διαλεκτική του πολιτισμού…

Μαξ Χορκχάιμερ

προσωρινός απολογισμός………..

Οι επαναστάτες βρίσκουν το λόγο ύπαρξής τους ,στο ότι το υπάρχον έχει ξεπεραστεί και ήδη ωριμάζει ένα άλλο.Οι κύριοι του παρελθόντος έβρισκαν το λόγο ύπαρξής τους στο ότι δημιουργούσαν και διατηρούσαν αυτό που τώρα πρέπει να εξαλειφθεί .Αυτούς που θα διατηρήσουν το μελλοντικό δεν τους ξέρουμε ακόμη…………..

Μαξ Χορκχάιμερ…….

Ανθρωπιά………..

Η πρακτική φιλοσοφία μας είναι η ανθρωπιά.Ο αντικειμενικός στόχος της δράσης γενικά ταυτίζεται με το ότι οι άνθρωποι δεν υποφέρουν την αθλιότητα ,με το ότι τα ανθρώπινα πλάσματα πρέπει ν’ αναπτύσσονται .Η προστασία ,η διαφύλαξη της ελευθερίας ,μπορεί βέβαια να προκαλέσει την καταστολή ,την κατάπνιξη των εχθρών της ,αυτό όμως προκύπτει από την αντιφατική φύση της πραγματικότητας.Ακόμα και σ’ αυτή την περίπτωση μοναδικός οδηγός είναι ο ανθρωπιστικός σκοπός ,που δεν πρέπει να καταφαγώνεται από τα μέσα.Όσο κοινότοπο κι αν μοιάζει αυτό ,δεν γνωρίζουμε άλλα καλύτερα κριτήρια.Ο δυτικός κόσμος τ’ αμαύρωσε ,τα λέρωσε όταν επέμενε να προσφέρειτη φιλία του στο Χίτλερ,δίνοντάς του έτσι την ευκαιρία να βάλει χέρι στα υλικά συμφέροντά του.Ο δυτικός κόσμος δυσφημίζει τον εαυτό του κάθε φορά που χαμογελούν οι δολοφόνοι του Κρεμλίνου.Θα τα πήγαινε καλά μ’ αυτούς μόνο αν δεν ήταν τόσο απειλητική η στάση τους,Ο δυτικός κόσμος θα χαθεί επειδή θεωρεί πιο σημαντικά τα υλικά του συμφέροντα από την προστασία της ανθρωπότητας από τη μια ή απ´ο την άλλη πλευρά των συνόρων .Και για ν’ αποφευχθεί ο κίνδυνος της έπαρσης που μπορεί να κρύβεται στην κρίση του σχετικά με το πότε ή το πως να τραφεί,να εκπαιδευτεί ή να προστατευτεί η ανθρωπότητα ,δεν υπάρχει καλύτερη προσφυγή από την προσφυγή στην αλληλεγγύη με τον πόνο (Leiden),έναν πόνο που πρέπει να εξαλειφθεί.Το μεγαλύτερο κακό δεν είναι ο πόλεμος ,αλλά ο τρόμος μέσα στον πόλεμο και σε άλλες καταστάσεις ,όπως π.χ στο δεσποτισμό.Και μόνο αυτή η προσφυγή αποφασίζει αν είναι σωστό οι λαοί να ρίχνονται σ’ έναν πόλεμο για να εξαλείψουν την τυραννία που εξουσιάζει έναν άλλο λαό.Συνήθως όμως η τυραννία πέρνει τέλος όταν εξαλειφθεί η υλική ένδεια που την στηρίζει.Μακάρι να ‘ξερα μια καλύτερη λέξη από την ανθρωπιά ,αυτό το φτωχό επαρχιώτικο σλόγκαν κάθε μισοκαλλιεργημένου Ευρωπαίου.Δεν ξέρω όμως.

(Η γερμανική λέξη LEIDEN θα ‘ταν καλύτερα ν’ αποδοθεί ως «πάσχειν» ή «υποφέρειν» δηλαδή ως ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο .Το απόσπασμα στο σύνολό του αποκαλύπτει πως ο Horkheimer δεν στρέφεται προς μια ντετερμινιστική θεώρηση της ιστορίας (πράγμα που κάνει σε άλλα κείμενα της ωριμότητάς του ) ενώ η συγκεκριμμένη φράση εκφράζει μια μη φαταλιστική θέση επειδή δεν ανάγει τον πόνο σε μεταφυσική αναλλοίωτη αρχή

το σκίστο είναι του Γεωργοπάλη Δημήτρη

Όλοι είναι εγκληματίες………

Η προσδοκία να σου επιτραπεί να ζήσεις ειρηνικά στον κόσμο όπως είναι ,η χειρονομία «ε,είναι αυτονόητο »με την οποία βολεύεται ακόμη και ο λεγόμενος διανοούμενος ,όταν αποκτήσει λεφτά από κείμενα,  που καταγγέλουν αυτήν ακριβώς τη ζωή ,από έναν πλούσιο γάμο ή από κληρονομιά ,η προσδοκία αυτή διαψεύδει το πνεύμα που αναγνωρίζει τον κόσμο όπως είναι : διαιώνιση της καταπίεσης .Το ανθρώπινο είδος που καταβροχθίζει άλλα ζωϊκά είδη ,τα έθνη με τους μεγάλους σιτοβολώνες ,που αφήνουν άλλα να πεινούν ,οι ευπρεπείς άνθρωποι που έχουν σπίτια δίπλα στις φυλακές ,όπου οι φτωχοί φυτοζωούν μέσα στη βρώμα και στην αθλιότητα, επειδή ήθελαν μια καλύτερη ζωή ή επειδή δεν μπορούσαν ν’ αντέξουν πια στην πραγματική ζωή -είναι όλοι εγκληματίες,αν το έγκλημα είναι μια αντικειμενική  βδελυρή πράξη .Οι σίγουρες για τον εαυτό τους χειρονομίες ,η έμπειρη γύρω από τα εγκόσμια ανωτερότητα  ή η ψευδολόγα μετριοπάθεια που δείχνουν ορισμένοι είναι πολύ λιγότερο προσήκουσες από την ανημπόρια του φαντασιοσκόπου που όσο περισσότερο γνωρίζει τον κόσμο ,τόσο λιγότερο ξέρει τι του γίνεται.Μόνο ένας αχρείος μπορεί να ζήσει σαν ρεαλιστής.

Μαξ Χορκχάιμερ

Το σκίτσο είναι του σκιτσογράφου  Βαγγέλη Παυλίδη

Κριτική θεωρία……

Οι άνθρωποι πάντα ρωτούν «τι πρέπει να κάνουμε» και απαιτούν να δώσει την απάντηση η φιλοσοφία σα να ‘ταν μια αίρεση.Οι άνθρωποι βρίσκονται σε ανάγκη και θέλουν πρακτικές συμβουλές.Η φιλοσοφία όμως ,μολονότι παρουσιάζει τον κόσμο με έννοιες ταιριάζει με την τέχνη επειδή, λόγω εσωτερικής αναγκαιότητας και χωρίς την παρέμβαση οποιασδήποτε πρόθεσης ,δείχνει στον κόσμο τον εαυτό του .Είναι αλήθεια πως έχει μια  πιο στενή σχέση με την πράξη απ’ ότι η τέχνη ,γιατί δεν μιλάει με εικόνες αλλά με λέξεις.Η φιλοσοφία δεν είναι μόνο μια επιταγή Τα θαυμαστικά απέχουν πολύ απ’ αυτήν .Αναίρεσε την θεολογία αλλά δεν βρήκε κανένα καινούργιο ουρανό να τη σκεπάσει ,ούτε καν γήινο ουρανό.Δεν μπορεί βέβαια να καταργήσει το νόημα και γι’ αυτό αναρωτιέται για το δρόμο που οδηγεί σ’ αυτό ,Σα να μην ήταν αποκλειστικά δική της ανακάλυψη πως δεν υπάρχει ουρανός και συνεπώς ούτε υπόδειξη για το δρόμο που οδηγεί σ’ αυτόν……….

Μαξ Χορκχάιμερ

Οι καταναλωτές της κουλτούρας…

Δεν υπάρχει μόνο υποβαθμισμένη τέχνη ,τέχνη που έχει γίνει επαρχιώτικη ,αλλά και υποβαθμισμένοι μισοκαλλιεργημένοι τρόποι συμπεριφοράς.Αν τους αποκαλούσαμε «κιτς», θα τους κολακεύαμε.Ένας απ’ αυτούς είναι το να μένεις έκθαμβος μπρος σε ζωγραφιές που έχουν διάσημα ονόματα πάνω τους ,το ν’ ακούς τη λεγόμενη καλή μουσική ,το να μαζεύεις υλικό για διάβασμα.Μ’ άλλα λόγια πρόκειται για την αποκτητική αποδοχή πολιτισμικών προϊόντων που είναι κατανοητά κατά το ήμισυ ,αλλά έχουν κύρος.Μέρος αυτής της αποδοχής είναι η πεποίθηση ή μάλλον η ψευδαίσθηση ότι τα απολαμβάνεις ,η οποία οφείλεται τις περισσότερες φορές στη ναρκισιστική ικανοποίηση που νοιώθεις επειδή έρχεσαι σ’ επαφή με κάτι τόσο διάσημο και εξαίσιο παρόλο που το ίδιο αποτέλεσμα θα είχε και μια προχειροδουλειά με την ίδια υπογραφή .

Ο μηχανισμός εδώ είναι όμοιος με τον ενθουσιασμό που προκαλείται από την έξυπνη παρατήρηση που κάνει μια ιδιοφυία όταν ο δέκτης δεν μπορεί να την ξεχωρίσει από μια κοινοτοπία ή αντίστροφα με την ανικανότητα του δέκτη να διαπιστώσει την διαφορά ανάμεσα στην αλήθεια μιας ιδιοφυίας και στην κοινοτοπία ενός άσχετου όταν χρησιμοποιούν τις ίδιες λέξεις.

Η αποδοχή των πολιτισμικών προϊίντων ως συλλογή πνευματικής καλλιέργειας ,ωφέλιμων δραστηριοτήτων του ελεύθερου χρόνου,είναι εξαιρετικά πιο ρηχή από την άμεση χρήση που έκανε στα προϊόντα αυτά η φεουδαρχία Τα περισσότερα εμφανίστηκαν στην εποχή της κυριαρχίας της και ήταν εργαλεία κύρους ,πομπώδης διακόσμησης ή καύχημα των εμπόρων που ήθελαν να συναγωνιστούν τους φεουδάρχες και τελικά τους ξεπέρασαν .Το να τρέχεις όμως πίσω από τους λεγόμενους θυσαυρούς του παρελθόντος σήμερα,σε μια εποχή όπου η κουλτούρα έχει εξαλείψει τον εαυτό της προ πολλού ,είναι απλώς η άλλη πλευρά του νομίσματος ή καλύτερα ένας συστηματικός εκχυδαϊσμός και απλούστευση (η μοίρα της Ευρώπης), είναι ένα είδος παθητικής φετιχοποίησης ,πραγμοποίησης του πνεύματος και των έργων του τα οποία ,τότε που συνδέονταν με ορισμένους σκοπούς ,απόδειχναν την ανεξαρτησία τους ,ενώ τώρα που μετατρέπονται σε σκοπούς πεθαίνουν την ίδια στιγμή .

Οι μαζικές επισκέψεις σε μουσεία και θέατρα ανήκουν στις αβλαβείς προκαταρκτικές ασκήσεις που οδηγούν σ’ ένα άλλο είδος μαζικής λατρείας.

ΜΑΞ ΧΟΡΚΧΑΪΜΕΡ

Άτομο και κοινωνία……….

Όταν όλοι οι θεοί έχουν γκρεμιστεί ,μένει ως ουσία του εγώ η επιλογή μεταξύ καριέρας και αγαθών .Ή μάλλον όχι, ούτε αυτή η επιλογή μένει πια,αφού« καριέρα» και «αγαθά» δεν διαφέρουν πια καθόλου.Μένει ο αυτοματισμός της συνδεδεμένης με το αφηρημένο άτομο επιλογής ,η λειτουργία των κοινωνικών μηχανισμών που χρησιμοποιούν τα άτομα για να τα καθορίσουν.Αυτό προκύπτει από τη μορφή της κοινωνίας που είναι πλούσια για τον εαυτό της και όχι για τους ανθρώπους.Όσο γι’ αυτούς τους βγαίνει η πίστη ανάποδα .έτσι θα γίνεται πάντα.Πρέπει δηλαδή να γίνονται κομμμάτια οι άνθρωποι για να γίνουν άνθρωποι κι ύστερα να μην είναι άνθρωποι επειδή έχουν γίνει  κομμάτια.Ας υποθέσουμε πως ανατρέφονται όπως οι γιοί πλούσιων οικογενειών που έγιναν κάτι κάποτε ή όπως ο Emile ή ο Βούδας.Στην περόπτωση αυτή όμως θα χανόταν σίγουρα η ανθρωπότητα γιατί κανείς απ’ αυτούς δεν προσφέρεται για τη διατήρηση του είδους.Η φύση δεν μπορεί να τους εμπιστευτεί γιατί το «περιεχόμενό » τους είναι πολύ βαρύ για τους ώμους της .

Emile : Το κύριο πρόσωπο του παιδαγωγικού μυθιστορήματοςτου Rousseau Emile ou l’ education (1762)

Μαξ Χορκχάιμερ

Βιομηχανία της κουλτούρας……

P9220778 by christinehag
P9220778, a photo by christinehag on Flickr.

Η μαζικά παραγόμενη διασκέδαση, ήταν σχεδιασμένη για να εξάρει τα πάθη κι έπειτα να παράσχει
μια ψευδή βολική λύση που αφήνει τον καταναλωτή μ’ ένα αίσθημα καλώς έχουσας έλλειψης αρμονίας με τις πραγματικότητες της ζωής.Αυτό οδηγεί τους ανθρώπους μακριά από την αληθινή ,εξατομικευμένη τέχνη που προκαλεί το στοχασμό.
Παρόλο που ο μόνος ρητός στόχος της βιομηχανίας είναι το κέρδος ,το αποτέλεσμά της είναι μια μαζική απάτη που οδηγεί τους ανθρώπους στην πολιτική αδιαφορία και τους κάνει τα τέλεια θύματα του Φασισμού και του Καπιταλισμού…..

Τέοντορ Αντόρνο -Μαξ Χορκχάιμερ
Από τη «διαλεκτική του διαφωτισμού»

Για την αυτογνωσία…..

Η μετατροπή της φύσης σε απλό υλικό,δεν είναι τόσο μια αδικία απέναντί της ,όσο μια φυγή του ζώντος όντος από τον ίδιο του τον εαυτό,που λαμβάνει χώρα στο πρόσωπο του ανθρώπου:Μια έλλειψη της αυτογνωσίας.Σίγουρα πρέπει να σμιλέψουμε τούτη  τη λέξη με τέτοιον τρόπο ώστε να περιλαμβάνει και την πράξη..

Μαξ Χορκχάιμερ