Minima moralia……

The task of art today is to bring chaos into order.

..
Artistic productivity is the capacity for being voluntarily involuntary .


Art is magic delivered from the lie of being truth


Since works of art are sprung ,for better or worse ,from fetishes – are artists to be blamed if their attitude to their products is slightly fetishistic,


The art -form which has from earliest times laid the highest claims to spirituality ,as representation of Ideas ,drama,depends equally ,by its innermost presuppositions ,on an audience.

Theodor Adorno

Minima Moralia

Reflections from a damaged life

Η κατάρα είναι η αλήθεια……

Αν ήταν δυνατό ν’ ανακτήσει κανείς το εγώ του και τη μνήμη του ,δέκα εκατό ,ένα εκατομμύριο χρόνια ,μετά το θάνατό του,ακριβώς τη στιγμή που γίνεται σκόνη ,σκουλήκι ,μηδέν ,αν ήταν δυνατόν να ξαναδεί τη μέρα του έρωτα την οποία ζει σήμερα και να τη συγκρίνει με το μηδέν ,θα ένιωθε τη λαχτάρα για τον παράδεισο στον οποίο δεν πρόκειται να μπει ποτέ.Αυτό που θα ένιωθε ισχύει στη ζωή του κάθε βραδιά ,κάθε τέλος,κάθε παρερχόμενη στιγμή ευτυχίας.Όποιος το ξέρει αυτό κάνει τούτη την εμπειρία μέρος της προσμονής του ξυπνήματος ,της διάρκειας την οποία επιτρέπει η ζωή ενώ το μηδέν όχι.Αλλά μια σκιά ,η κατάρα ότι τίποτε δεν διαρκεί ,η κατάρα της εκδίωξης πέφτει πάνω στον προσεχή έρωτα .Ο έρωτας που γίνεται ωχρότερος εξαιτίας αυτού του γεγονότος,δεν αξίζει να λέγεται έρωτας ,κι ο έρωτας που εξεγείρεται εναντίον αυτού του γεγονότος είναι μάταιος,Η κατάρα είναι η αλήθεια.

Μαξ Χορκχάιμερ

Περί θεάματος…………..

Το θέαμα είναι η άλλη όψη του χρήματος:το αφηρημένο γενικό ισοδύναμο όλων των εμπορευμάτων.Αλλά αν το χρήμα εξουσίασε την κοινωνία σαν αναπαράσταση της κεντρικής ισοδυναμίας ,δηλαδή του ανταλλάξιμου χαρακτήρα πλήθους αγαθών ,των οποίων η χρήση παρέμεινε μη συγκρίσιμη ,το θέαμα αποτελεί το σύγχρονο αναπτυγμένο συμπλήρωμά του,όπου η ολότητα του εμπορευματικού κόσμου ,εμφανίζεται ενιαία σαν μια γενική ισοδυναμία απέναντι σε αυτό που το σύνολο της κοινωνίας μπορεί να είναι και να κάνει.Το θέαμα είναι το χρήμα το οποίο κοιτάμε μόνο ,γιατί ήδη μέσα του το σύνολο της χρήσης έχει ανταλλαγεί με το σύνολο της αφηρημένης αναπαράστασης .Το θέαμα δεν είναι μονάχα ο υπηρέτης της ψευδοχρήσης ,είναι ήδη μέσα του ,η ψευδοχρήση της ζωής.

———

Τη στιγμή της οικονομικής  αφθονίας, το συγκεντρωμένο αποτέλεσμα της κοινωνικής εργασίας, καθίσταται φανερό και υποτάσσει κάθε πραγματικότητα στη φαινομενικότητα ,που αποτελεί τώρα προϊόν της .Το κεφάλαιο δεν είναι τώρα πια το αόρατο κέντρο που διευθύνει τον τρόπο παραγωγής : η συσώρευσή του το εξαπλώνει στα ακραία όρια με τη μορφή αισθητών αντικειμένων .Η κοινωνία σε όλη της την έκταση είναι το πορτρέτο του.

Γκυ Ντεμπόρ

«Η κοινωνία του θεάματος»

Αναγκαία ματαιότητα……

Είναι αλήθεια πως ένας άνθρωπος μόνος του, δεν μπορεί ν’ αλλάξει την πορεία του κόσμου.

Αν δεν νοιώθει όμως σε όλη του τη ζωή ,την άγρια απελπισία που εξεγείρεται ,εναντίον αυτής της αλήθειας,δεν θα μπορέσει να κάνει ποτέ εκείνο το απειροελάχιστο ,ασήμαντο,μάταιο,ατελέσφορο καλό που είναι σε θέση να κάνει ……….

Μαξ Χορκχάιμερ

Για την ουσία του ανθρώπου…….

Η δίψα για αίμα των αγροτών και των άλλων συνεργών ,που ξεσπάει όταν ένας λύκος ή ένα λιοντάρι του βουνού αρπάξει τη νύχτα ένα πρόβατο ,προδίδει την όχι εντελώς ξεχασμένη λαιμαργία για ωμό κρέας -για ξαφνική επίθεση και κατασπάραγμα.

Ο αυθαίρετος χαρακτηρισμός «κτήνη »,για τους ληστές του ζωϊκού βασιλείου ,χτυπάει εξωτερικά με πανούργα βαναυσότητα ό,τι δεν μπορεί να ξεριζωθεί εσωτερικά,μέσα στον ίδιο τον εαυτό μας ,δλδ ό,τι προηγείται του πολιτισμικού.

Πέρα απ’ αυτό, στο κτηνώδες μίσος εναντίον του λύκου εκδηλώνεται ακόμη και το ό,τι αντιλαμβανόμαστε έμμεσα σαν αποτρόπαια πράξη (όπως πράγματι και είναι ) την προσωπική μας αδηφαγία απ’ την οποία πρέπει να προφυλάγονται τα πρόβατα.Οι εκτροφείς κατοικίδιων ζώων ,μαθαίνουν στην καθημερινή τους επαφή μ’ αυτά κάτι απ’ την ατομικότητα και την εξαρτώμενη ζωή τους.Η προσωπική αποστροφή απέναντι στο φόνο του προστατευόμενου ,απέναντι στο πούλημά του στο χασάπη ,απωθείται στα βαθύτερα στρώματα της ψυχής και γιγαντώνεται στην οργή εναντίον του παράνομου φαγά,που είναι πιο άκακος απ’ τον προδότη βοσκό.

Με το φόνο του λύκου καθησυχάζουμε τη δική μας συνείδηση .Η ευκαιρία είναι ευνοϊκή :μ’ αυτό τον τρόπο παριστάνουμε ακόμη και τους προστάτες -και είμαστε εκείνη τη στιγμή.Η προστασία είναι ταυτόχρονα και χαριστική βολή -qui saurait y remédier  (ποιός θα μπορούσε να τη γιατρέψει) .Μόνο τα μάτια που στάζουν αίμα προδίδουν πως παίζεται κάτι παραπάνω από τη διαλεκτική του πολιτισμού…

Μαξ Χορκχάιμερ

προσωρινός απολογισμός………..

Οι επαναστάτες βρίσκουν το λόγο ύπαρξής τους ,στο ότι το υπάρχον έχει ξεπεραστεί και ήδη ωριμάζει ένα άλλο.Οι κύριοι του παρελθόντος έβρισκαν το λόγο ύπαρξής τους στο ότι δημιουργούσαν και διατηρούσαν αυτό που τώρα πρέπει να εξαλειφθεί .Αυτούς που θα διατηρήσουν το μελλοντικό δεν τους ξέρουμε ακόμη…………..

Μαξ Χορκχάιμερ…….

Τα βασανιστήρια..

Τα παρακάτω είναι απόσπάσματα από το βιβλίο του Ζαν Αμερύ «πέρα από την ενοχή και την εξιλέωση» ,σε σχέση με τα βασανιστήρια ,μια και προηγήθηκε το περιστατικό με τον βασανισμό του κρατουμένου Αλβανού ,στις φυλακές και τον βασανισμό του από τους υπαλλήλους.Φαίνεται πως στον 21ο αιώνα δεν έχει αλλάξει τίποτα..

«Αλλά στον κόσμο των βασανιστηρίων ,ο άνθρωπος υπάρχει μόνο για να καταστρέφεται από τον άλλον που στέκεται  μπροστά του.Μια ελαφριά πίεση απ’ το χέρι που μεταχειρίζεται το εργαλείο του βασανισμού είναι αρκετή για να στρίψει τον άλλον -μαζί με το κεφάλι του όπου ίσως είναι αποθηκευμένοι οι Καντ και Χέγκελ ,καθώς και οι Εννιά Συμφωνίες κι ο Κόσμος ως Βούληση και ως Αναπαράσταση -και να βγάλει μια διαπεραστική στριγκλιά όπως αυτή ενός μικρού γουρουνιού υπό σφαγή.Όταν συμβεί κάτι τέτοιο κι ο βασανιστής επεκταθεί στο σώμα του συνανθρώπου του και εξαλείψει ό,τι συνήθιζε ν’ αποτελεί μέχρι πρότινος το πνεύμα του ,μπορεί έπειτα να κάνει ένα τσιγάρο ή να καθίσει να φάει ένα πρωϊνό ή να ρίξει κι όλας μια ματιά στον Κόσμο ως Βούληση και ως Αναπαράσταση.

 

Μπορεί κανείς ν’ αποτινάξει τα βασανιστήρια από πάνω του μόνο στο βαθμό που θα κάνει το ίδιο και με τις πιθανότητες και τα όρια της δύναμης του ν’ αντισταθεί σε αυτά.[…..]Αν μας μένει οποιαδήποτε γνώση πέραν των απλώς εφιαλτικών ,σχετικά με την εμπειρία του βασανισμού αυτή είναι η μεγάλη έκπληξη και ξένωση από τον κόσμο ,η οποία δεν μπορεί ν’ αποζημιωθεί από κανένα είδος ανθρώπινης επικοινωνίας στο μέλλον .Το βασανισμένο πρόσωπο με έκπληξη βιώνει ότι σε αυτό τον κόσμο ο άλλος μπορεί να υπάρξει ως απόλυτος κυρίαρχος,καθώς και ότι η κυριαρχία αποκαλύπτεται ως η δύναμη να προξενήσεις βάσανα και καταστροφή,Η επικράτηση του βασανιστή πάνω στο θύμα του δεν έχει τίποτα κοινό με την εξουσία που ασκείται στη βάση κοινωνικών συμβολαίων ,’οπως τα ξέρουμε .Δεν είναι η εξουσία του τροχονόμου πάνω στον πεζό ,του φοροεισπράκτορα πάνω στον φορολογούμενο ,του υπολοχαγού πάνω στον ανθυπολοχαγό.[……]Όποιος έχει υποστεί βασανιστήριο δεν νοιώθει πια τον κόσμο σαν το σπίτι του.Δεν μπορεί να διαγραφεί η ντροπή της καταστροφής.Η εμπιστοσύνη στον κόσμο , η οποία είχε ήδη εν μέρει διαρραγεί με το πρώτο χτύπημα που δέχτηκε ,στο τέλος και μετά τον βασανισμό δεν προκειται πια ν’ ανακτηθεί.Στον βασανισμένο παραμένει ο συσσωρευμένος τρόμος από το γεγονός ότι ο συνάθρωπος κάποιου βιώθηκε ως αντι-άνθρωπος.Αυτό και μόνο τον εμποδίζει να δει τον κόσμο στον οποίο η αρχή της ελπίδας κυριαρχεί.Όποιος υπέστη μαρτύρια ,αποτελεί ανυπεράσπιστο κρατούμενο του φόβου.Είναι ο φόβος από δω και πέρα που τον εξουσιάζει.Ο φόβος – αλλά κι αυτό που λένε «μνησικακίες»Αυτές οι τελευταίες υπάρχουν κι έχουν που και που την ευκαιρία να συμπυκνωθούν σε μια κοχλάζουσα και βασανιστική δίψα για εκδίκηση.

Δεν ξέρω αν αυτός που τρώει ξύλο από την αστυνομία χάνει την ανθρώπινη αξιοπρέπειά του.Αλλά είμαι ωστόσο σίγουρος ότι με το πρώτο χτύπημα που δέχεται χάνει κάτι που ίσως προσωρινά ονομάσουμε εμπιστοσύνη στον κόσμο.Η εμπιστοσύνη στον κόσμο περιλαμβάνει το κάθε τι:την ανορθολογική και λογικά αδικαιολόγητη πίστη ίσως στην απόλυτη αιτιοκρατία ή στην παρόμοια τυφλή πίστη περί του κύρους των επαγωγικών αποτελεσμάτων.Αλλά το πιο σημσντικό στοιχείο εμπιστοσύνης στον κόσμο και σε πλήρη συνάρτηση του τι συζητάμε εδώ ,είναι η πίστη ότι βάσει γραμμένων ή άγραφων κοινωνικών συμβολαίων ,το άλλο πρόσωπο θα με λυπηθεί -ή για να το πούμε καλύτερα θα σεβαστεί τη φυσική μου ,μαζί της και τη μεταφυσική ύπαρξη.Τα όρια του σώματός μου είναι επίσης και όρια του εαυτού μου.Η επιφάνεια του δέρματός μου με οχυρώνει από τον έξω κόσμο.Αν είναι να νοιώθω εμπιστοσύνη πρέπει  να νοιώθω στο δέρμα μου αυτά που θέλω να νοιώθω.[…]Αλλά με το πρώτο χτύπημα από τη γροθιά ενός αστυνομικού ,ενάντια στην οποία δεν υπάρχει άμυνα και ούτε κάποιο χέρι βοηθείας θα την αποσβήσει ,τελειώνει ένα μέρος της ζωής μας το οποίο δν θα ξαναζήσει ποτέ.»

Σύμφωνα λοιπόν με τον Αμερύ ο άνθρωπος θεωρείται άνθρωπος όταν ζει ανάμεσα στους άλλους.Θεωρεί την συνύπαρξή του μέσα σ’ ένα κοιωνικό σύνολο σαν δεδομένο ,σαν συνώνυμο με την έννοια άνθρωπος.Εδώ όμως μπαίνει το ερώτημα τι συμβαίνει όταν ο κόσμος αυτό αποφασίσει να μας εξολοθρεύσει και να μας βγάλει έξω από αυτόν.Αυτή η εμπιστοσύνη στον κόσμο ,αυτό που θεωρούμε ως δεδομένο για να υπάρχουμε και να συμπεριφερόμαστε ανάλογα ,παύει να υπάρχει………….

 

Εποχή χωρίς γιορτή…….

P3200607 by christinehag
P3200607, a photo by christinehag on Flickr.

Αυτή η εποχή που επιδεικνύει στον εαυτό της ,το χρόνο της ,κυρίως σαν ξαφνική επιστροφή πολλαπλών εορτασμών ,είναι εξίσου μια εποχή χωρίς γιορτή.Εκείνο που μέσα στον κυκλικό χρόνο ,ήταν η στιγμή της συμμετοχής μιας κοινότητας στο πολυτελές ξόδεμα της ζωής ,είναι αδύνατο για μια κοινωνία χωρίς κοινότητα και χωρίς πολυτέλεια.όταν οι εκχυδαϊσμένες ψευδο-γιορτές της,παρωδίες του διαλόγου και του χαρίσματος ,προτρέπουν σε μια πρόσθετη οικονομική δαπάνη ,δεν προκαλούν παρά την απογοήτευση που διαρκώς αντισταθμίζεται από την υπόσχεση μιας νέας απογοήτευσης .Ο χρόνος της σύγχρονης επιβίωσης πρέπει να κομπάζει, μέσα στο θέαμα ,τόσο περισσότερο όσο πιο υποτιμημένη είναι η αξία χρήσης του .Η πραγματικότητα του χρόνου αντικαταστάθηκε από την διαφήμιση του χρόνου.

Γκυ Ντεμπόρ «κοινωνία του  θεάματος»

Ανθρωπιά………..

Η πρακτική φιλοσοφία μας είναι η ανθρωπιά.Ο αντικειμενικός στόχος της δράσης γενικά ταυτίζεται με το ότι οι άνθρωποι δεν υποφέρουν την αθλιότητα ,με το ότι τα ανθρώπινα πλάσματα πρέπει ν’ αναπτύσσονται .Η προστασία ,η διαφύλαξη της ελευθερίας ,μπορεί βέβαια να προκαλέσει την καταστολή ,την κατάπνιξη των εχθρών της ,αυτό όμως προκύπτει από την αντιφατική φύση της πραγματικότητας.Ακόμα και σ’ αυτή την περίπτωση μοναδικός οδηγός είναι ο ανθρωπιστικός σκοπός ,που δεν πρέπει να καταφαγώνεται από τα μέσα.Όσο κοινότοπο κι αν μοιάζει αυτό ,δεν γνωρίζουμε άλλα καλύτερα κριτήρια.Ο δυτικός κόσμος τ’ αμαύρωσε ,τα λέρωσε όταν επέμενε να προσφέρειτη φιλία του στο Χίτλερ,δίνοντάς του έτσι την ευκαιρία να βάλει χέρι στα υλικά συμφέροντά του.Ο δυτικός κόσμος δυσφημίζει τον εαυτό του κάθε φορά που χαμογελούν οι δολοφόνοι του Κρεμλίνου.Θα τα πήγαινε καλά μ’ αυτούς μόνο αν δεν ήταν τόσο απειλητική η στάση τους,Ο δυτικός κόσμος θα χαθεί επειδή θεωρεί πιο σημαντικά τα υλικά του συμφέροντα από την προστασία της ανθρωπότητας από τη μια ή απ´ο την άλλη πλευρά των συνόρων .Και για ν’ αποφευχθεί ο κίνδυνος της έπαρσης που μπορεί να κρύβεται στην κρίση του σχετικά με το πότε ή το πως να τραφεί,να εκπαιδευτεί ή να προστατευτεί η ανθρωπότητα ,δεν υπάρχει καλύτερη προσφυγή από την προσφυγή στην αλληλεγγύη με τον πόνο (Leiden),έναν πόνο που πρέπει να εξαλειφθεί.Το μεγαλύτερο κακό δεν είναι ο πόλεμος ,αλλά ο τρόμος μέσα στον πόλεμο και σε άλλες καταστάσεις ,όπως π.χ στο δεσποτισμό.Και μόνο αυτή η προσφυγή αποφασίζει αν είναι σωστό οι λαοί να ρίχνονται σ’ έναν πόλεμο για να εξαλείψουν την τυραννία που εξουσιάζει έναν άλλο λαό.Συνήθως όμως η τυραννία πέρνει τέλος όταν εξαλειφθεί η υλική ένδεια που την στηρίζει.Μακάρι να ‘ξερα μια καλύτερη λέξη από την ανθρωπιά ,αυτό το φτωχό επαρχιώτικο σλόγκαν κάθε μισοκαλλιεργημένου Ευρωπαίου.Δεν ξέρω όμως.

(Η γερμανική λέξη LEIDEN θα ‘ταν καλύτερα ν’ αποδοθεί ως «πάσχειν» ή «υποφέρειν» δηλαδή ως ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο .Το απόσπασμα στο σύνολό του αποκαλύπτει πως ο Horkheimer δεν στρέφεται προς μια ντετερμινιστική θεώρηση της ιστορίας (πράγμα που κάνει σε άλλα κείμενα της ωριμότητάς του ) ενώ η συγκεκριμμένη φράση εκφράζει μια μη φαταλιστική θέση επειδή δεν ανάγει τον πόνο σε μεταφυσική αναλλοίωτη αρχή

το σκίστο είναι του Γεωργοπάλη Δημήτρη

Όλοι είναι εγκληματίες………

Η προσδοκία να σου επιτραπεί να ζήσεις ειρηνικά στον κόσμο όπως είναι ,η χειρονομία «ε,είναι αυτονόητο »με την οποία βολεύεται ακόμη και ο λεγόμενος διανοούμενος ,όταν αποκτήσει λεφτά από κείμενα,  που καταγγέλουν αυτήν ακριβώς τη ζωή ,από έναν πλούσιο γάμο ή από κληρονομιά ,η προσδοκία αυτή διαψεύδει το πνεύμα που αναγνωρίζει τον κόσμο όπως είναι : διαιώνιση της καταπίεσης .Το ανθρώπινο είδος που καταβροχθίζει άλλα ζωϊκά είδη ,τα έθνη με τους μεγάλους σιτοβολώνες ,που αφήνουν άλλα να πεινούν ,οι ευπρεπείς άνθρωποι που έχουν σπίτια δίπλα στις φυλακές ,όπου οι φτωχοί φυτοζωούν μέσα στη βρώμα και στην αθλιότητα, επειδή ήθελαν μια καλύτερη ζωή ή επειδή δεν μπορούσαν ν’ αντέξουν πια στην πραγματική ζωή -είναι όλοι εγκληματίες,αν το έγκλημα είναι μια αντικειμενική  βδελυρή πράξη .Οι σίγουρες για τον εαυτό τους χειρονομίες ,η έμπειρη γύρω από τα εγκόσμια ανωτερότητα  ή η ψευδολόγα μετριοπάθεια που δείχνουν ορισμένοι είναι πολύ λιγότερο προσήκουσες από την ανημπόρια του φαντασιοσκόπου που όσο περισσότερο γνωρίζει τον κόσμο ,τόσο λιγότερο ξέρει τι του γίνεται.Μόνο ένας αχρείος μπορεί να ζήσει σαν ρεαλιστής.

Μαξ Χορκχάιμερ

Το σκίτσο είναι του σκιτσογράφου  Βαγγέλη Παυλίδη