Το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο….

Θα παραθέσω αποσπάσματα του μυθιστορήματος με τον παραπάνω τίτλο του Ούγγρου νομπελίστα συγγραφέα Ίμρε Κέρτες,γιατί ο τρόπος που μιλάει για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης είναι πολύ διαφορετικός με τα όσα έχω διαβάσει έως τώρα .Ομολογώ πως πολύ με ξένισε ο τρόπος που αφηγόταν τον εγκλεισμό του και τις εμπειρίες του στα στρατόπεδα μια και ο ίδιος είναι επιζών του Άουσβιτς και του Μπιρκενάου .Πολλές φορές με θύμωνε αρκετά.Ωστόσο για να τον καταλάβει κανείς πρέπει να διαβάσει πολύ προσεκτικά από την αρχή ως το τέλος την αφήγησή του χωρίς να χάσει καθόλου ούτε μια πρόταση για να μπει στην ψυχοσύνθεση του έφηβου ,που ακόμα δεν έχει ξεκινήσει την ζωή του ,δεν έχει καταλάβει τον κόσμο και τους ανθρώπους γύρω του και είναι υποχρεωμένος να περάσει από μια τέτοια εμπειρία ……….

«Συνήθως παίζουμε χαρτιά ,σήμερα όμως η μεγαλύτερη αδερφή δεν έχει κέφια για κάτι τέτοιο .ήθελε να μιλήσει πρώτα μαζί μας ,για ένα πρόβλημα ,ένα ζήτημα που τελευταία την απασχολεί πολύ:τελευταία την προβληματίζει ιδιαίτερα το κίτρινο αστέρι.Στην πραγματικότητα «το βλέμμα του κόσμου» την είχε κάνει να προσέξει την αλλαγή-γιατί πιστεύει ότι ο κόσμος έχει αλλάξει απέναντί της και βλέπει στο βλέμμα τους ότι την« μισούν».Ακόμα και σήμερα το πρωί έτσι το ένιωσε ,όταν η μητέρα της της ζήτησε να πάει να ψωνίσει.Μου φαίνεται ότι βλέπει τα πράγματα κάπως υπερβολικά .Εγώ τουλάχιστον δεν έχω παρατηρήσει κάτι τέτοιο .Υπάρχουν και στη δουλειά μου ανάμεσα στους αρχιμάστορες ,άνθρωποι που όλοι ξέρουν ότι δεν χωνεύουν τους Εβραίους ,παρ’ όλα αυτά με μας τους νεαρούς πιάνουν φιλίες .Μ’ αυτό δεν αλλάζει τίποτα από τα όσα πιστεύουν. Ύστερα μου ήρθε στο νου το παράδειγμα του φούρναρη και προσπάθησα να εξηγήσω στο κορίτσι ότι στην πραγματικότητα δεν μισούσε την ίδια ,δεν τη μισούσε δηαδή ως άτομο -αφού τελικά ούτε καν την ήξερε- παρά μισούσε μάλλον την ιδέα «Εβραίος»Εκείνη τότε μου εξήγησε ότι αυτό ακριβώς σκεφτόταν ,γιατί κατά βάθος δεν ήξερε καλά καλά τί είναι .Η Άννα Μαρία της απάντησε ότι αυτό όλοι το ξέρουν :είναι μια θρησκεία .Δεν την ενδιέφερε όμως αυτό αλλά το «νόημα.».«Σε τελική ανάλυση πρέπει να ξέρει κανείς γιατί τον μισούν»-έτσι είπε.Παραδέχτηκε ότι στην αρχή δεν το καταλάβαινε καθόλου όλο αυτό και ένιωθε θιγμένη που ο κόσμος την περιφρονούσε «μόνο και μόνο επειδή είμαι Εβραία »;τότε αισθάνθηκε για πρώτη φορά -έτσι είπε-ότι υπήρχε κάτι που την χώριζε από τους άλλους ανθρώπους και ότι ανήκε κάπου αλλού..ύστερα άρχισε να σκέφτεται προσπάθησε και μέσα από βιβλία και συζητήσεις να εξηγήσει το όλο θέμα και έτσι κατάλαβε ότι γι’ αυτό ακριβώς τη μισούσαν.Πιστεύει δηλαδή ότι «εμείς οι Εβραίοι είμαστε διαφορετικοί από τους άλλους», ότι η διαφορετικότητα είναι το ουσιώδες και για το λόγο αυτό οι άνθρωποι μισούν τους Εβραίους.Είπε ακόμα ότι παράξενο για κείνη είναι να ζει «έχοντας συναίσθηση αυτής της διαφορετικότητας» και ότι γι’ αυτό άλλοτε νιώθει κάτι σαν περηφάνια κι άλλοτε κάτι σαν ντροπή.Θέλησε να μάθει τι νιώθαμε εμείς γι’ αυτή τη διαφορετικότητά μας,αν είμαστε περήφανοι ή αν ντρεπόμαστε.Η αδεφρή της και η Άνννα Μαρία δεν μπορούσαν να πουν κάτι με βεβαιότητα .Αλλά κι εγώ μέχρι τώρα δεν είχα αφορμή για τέτοια συναισθήματα.Άλλωστε αυτή τη διαφορά δεν μπορεί να την ορίσει κανείς μόνος του.Σε τελική ανάλυση ακριβώς γι’ αυτό το λόγο υπάρχει το κίτρινο αστέρι ,απ’ όσο ξέρω.Και φυσικά της είπα να το σκεφτεί κι αυτό Εκείνη όμως επέμενε πεισματικά:«Τη διαφορά την έχουμε μέσα μας».Κατά τη γνώμη μου το σημαντικότερο αντίθετα είναι αυτό που βγάζουμε προς τα έξω.Συζητήσαμε πολύ ώρα-δεν ξέρω γιατί,αφού για να πω την αλήθεια δεν καλοκαταλάβαινα γιατί το ζήτημα αυτό ήταν τόσο ζημαντικό.Στον τρόπο σκέψης της ,υπήρχε όμως κάτι που μ’ ενοχλούσε κάπως.Κατά τη γνώμη μου τα πράγματα είναι πού πιο απλά.Μάλιστα κι έπειτα ήθελα να νικήσω σ’ αυτή τη λογομαχία φυσικά.Αλλά και η Άννα Μαρία φανόταν κάθε τόσο ότι κάτι ήθελε να πει ,δεν τα κατάφερε όμως γιατί εμείς οι δύο δεν της δίναμε πια μεγάλη σημασία.

Τελικά έφερα ένα παράδειγμα……………Είχα διαβάσει πρόσφατα ένα βιβλίο ,κάτι σαν μυθιστόρημα :ένας ζητιάνος κι ένας πρίγκηπας,που αν εξαιρέσουμε αυτή τη διαφορά έμοιαζαν στο πρόσωπο και στην κορμοστασιά τόσο πολύ που σχεδόν  τους μπέρδευε κανείς ,από καθαρή περιέργεια πήραν ό ένας την μοίρα του άλλου, μέχρι που ο ζητιάνος έγινε τελικά κανονικός πρίγκηπας και ο πρίγκηπας κανονικός ζητιάνος..Είπα στο κορίτσι να το φανταστεί στη δική της περίπτωση.,,,,,Ας  υποθέσουμε ότι της συνέβη όταν ήταν ακόμα πολύ μικρή ,προτού ακόμα αρχίσει να μιλάει και να θυμάται  και άσχετα πως ,ας υποθέσουμε ότι με κάποιον τρόπο την είχαν αλλάξει με άλλο παιδί ή ότι με κάποιο τρόπο την είχαν μπερδέψει με το παιδί μιας άλλης οικογένειας ,της οποίας από φυλετικής πλευράς δεν είχαν κανένα πρόβλημα.Σ’ αυτή λοιπόν την υποθετική περίπτωση θα ένιωθε το άλλο κορίτσι τη διαφορετικότητα και φυσικά θα φορούσε και το κίτρινο αστέρι ,ενώ εκείνη λόγω των στοιχείων που υπάρχουν γι’ αυτή ,θα έβλεπε τον εαυτό της- και φυσικά θα την έβλεπαν και οι άλλοι έτσι-σαν τους υπόλοιπους ανθρώπους και δεν θα είχε την παραμικρή ιδέα για όλη αυτή τη διαφορετικότητα .Αυτό απ’ ότι είδα την επηρέασε πολύ ,Στην αρχή έμεινε σιωπηλή ,έπειτα όμως τα χείλη της άνοιξαν ανεπαίσθητα ,σαν να ήθελε κάτι να πει.Ύστερα όμως δεν συνέβη αυτό,αλλά κάτι άλλο πολύ πιο παράξενο ,ξέσπασε σε κλάματα……………έσκυψα πάνω της  προσπάθησα ν’ αγγίξω τα μαλλιά της ,τους ώμους της και το χέρι της και παρακαλούσα ταυτόχρονα να μην κλαίει.Εκείνη όμως μου φώναξε σκληρα και με φωνή που έσπαγε κάθε τόσο ,ότι αν δεν είχε να κάνει με την ιδιαιτερότητά μας ,τότε τα πάντα δεν ήταν παρά καθαρή σύμπτωση  και ότι αν μπορούσε να ήταν κάποια άλλη ,τότε «όλα αυτά δεν έχουν κανένα νόημα» και ότι αυτή ήταν μια σκέψη που κατά τη γνώμη της «είναι  αφόρητη ».

…………………………………………………..

Από τον  επίλογο το παρακάτω:

Ο καθένας έκανε τα βήματά του για όσο καιρό μπορούσε :το ίδιο κι εγώ ,κι αυτό όχι μόνο στη φάλαγγα του Μπίρκενάου ,αλλά κι εδώ στην πατρίδα .Το έκανα με τον πατέρα μου ,με την μητέρα μου ,με την Άννα Μαρία και – ίσως τα δυσκολότερα – με τη μεγαλύτερη αδερφή..Τώρα θα μπορούσα να της πω τι σημαίνει να είσαι «Εβραίος »: τίποτα για μένα τίποτα απολύτως ,τίποτα όσο τα βήματα δεν αρχίζουν να γίνονται βήματα.Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν είναι αλήθεια ,δεν υπάρχει άλλο αίμα ,δεν υπάρχει τίποτα παρά μόνο ……….κόμπιασα ,τότε όμως θυμήθηκα ξαφνικά την έκφραση του δημοσιογράφου :υπάρχουν μόνο οι δεδομένες συνθήκες και μέσα σ’ αυτές τα νέα δεδομένα .έζησα κι εγώ μια δεδομένη μοίρα .Δεν ήταν η μοίρα μου ,την έζησα όμως -και δεν καταλάβαινα γιατί δεν χωρούσε στο μυαλό τους ότι τώρα κάτι έπρεπε να κάνω μ’ αυτήν, κάπου να την στερεώσω ,κάπου να την προσαρμόσω ,ότι τώρα δεν αρκούσε να μου λένε ότι ήταν λάθος ,ατύχημα ,κάτι σαν γκάφα ή ότι πιθανώς δεν συνέβη καθόλου ενδεχομένως.έβλεπα βέβαια ,το έβλεπα ξεκάθαρα ότι δεν με καταλάβαινα πολύ καλά και ότι διάφορα από αυτά που έλεγα τους εκνεύριζαν Έβλεπα πως ο κύριος Στάινερ με διέκοπτε κάθε τόσο και ήταν σχεδόν έτοιμος να πεταχτεί όρθιος ,έβλεπα πως ο άλλος τον συγκρατούσε και τον άκουσα μάλιστα να λέει: «Αφήστε τον ,δεν βλέπετε ότι θέλει απλώς να μιλήσει;Αφήστε τον λοιπόν να μιλήσει».Κι εγώ συνέχισα να μιλάω ,μάταια προφανώς και μάλλον κάπως ασυνάρτητα.Αλλά ακόμα κι έτσι τους εξήγησα ότι δεν είναι δυνατόν να ξεκινήσει κανείς μια καινούργια ζωή και ότι το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να συνεχίσει την παλιά.Εγώ και κανένας άλλος έκανα τα δικά μου βήματα και πιστεύω με ευπρέπεια .Το μοναδικό μελανό σημείο ,το μοναδικό λαθάκι για το οποίο θα μπορούσε ενδεχομένως να με κατηγορήσει κάποιος,το μόνο τυχαίο πράγμα είναι ότι είμασταν εδώ τώρα και συζητάμε -γι’ αυτό όμως δεν έφταιγα καθόλου .Μήπως ήθελαν όλη αυτή η ευπρέπεια και όλα τα προηγούμενα βήματά μου να χάσουν το νόημά τους;Γιατί όλη αυτή η αλλαγή φρονημάτων ,γιατί όλο αυτό το πείσμα ,γιατί όλη αυτή η απροθυμία να καταλάβουν ;όταν υπάρχει μοίρα τότε η ελευθερία είναι αδύνατη :όταν όμως -συνέχισα να λέω, ακόμα πιο έκπληκτος και ο ίδιος ,με ακόμα μεγαλύτερη έξαψη -υπάρχει ελευθερία θα πει -σταμάτησα ,όμως μόνο για να πάρω ανάσα -θα πει ότι η μοίρα είμαστε εμείς οι ίδιοι – αυτό κατάλαβα ξαφνικά και μάλιστα αυτή τη στιγμή τόσο ξεκάθαρα όσο ποτέ άλλοτε .Λυπόμουν μάλιστα λιγάκι που είχα αυτούς μπροστά μου κι όχι κάποιους πιο ευφυείς ,πιο αξιοπρεπείς αντίπαλους θα έλεγα .Ήταν παρόντες όμως, είναι -αυτό διαισθανόμουν τουλάχιστον εκείνη τη στιγμή -παρόντες παντού, και εν πάσει περιπτώσει ήταν παρόντες όταν αποχαιρετίσαμε τον πατέρα  μου.Έκαναν κι αυτοί τα δικά τους βήματα .Ήξεραν κι εκείνοι τα πάντα εκ των προτέρων ,είχαν κι εκείνοι προβλέψει τα πάντα ,είχαν κι εκείνοι αποχαιρετήσει τον πατέρα μου σαν να γινόταν κι όλας η κηδεία του κι αργότερα έγιναν κι αυτοί μαλλιά κουβάρια για το αν έπρεπε να πάω στο Άουσβιτς με το τοπικό τρένο ή καλύτερα με το τραμ …..τότε όμως δεν πετάχτηκε όρθιος μόνο ο κύριος Στάινερ ,αλλά κι ο γέρο Φλάισμαν .Εξακολουθούσε βέβαια να  προσπαθεί να συγκρατήσει τον άλλο, δεν τα κατάφερνε όμως πια .»Τι;» φώναξε αποπαίρνοντάς με με κατακόκκινο πρόσωπο ,χτυπώντας το στήθος του με τη γροθιά του:«Στο τέλος θα φταίμε κι από πάνω εμείς τα θύματα;»- κι εγώ προσπάθησα να του εξηγήσω ότι το θέμα δεν είναι ποιός φταίει ,το θέμα είναι να καταλάβουμε κάτι ,πολύ απλό.για χάρη της λογικής,από ευπρέπεια θα έλεγα .Δεν μπορεί κανείς ας προσπαθήσουν να το καταλάβουν ,δεν μπορεί ακνείς να μου πάρει τα πάντα ,δεν γίνεται να μη μου επιτραπεί να είμαι ούτε νικητής ,ούτε νικημένος ,ούτε η αιτία ,ούτε το αποτέλεσμα ,ούτε να γελιέμαι ,ούτε να έχω δίκιο ,μπορώ -σχεδόν τους ικέτευα πια να προσπαθήσουν να καταλάβουν :δεν μπορώ να καταπιώ έτσι απλά την ανόητη πικρία του να είσαι απλώς αθώος.Φυσικά όμως παρατήρησα δεν θέλουν να καταλάβουν τίποτα κι έτσι πήρα το σακίδιο και τον σκούφο μου κι έφυγα ,συνοδευόμενος από κάποιες μπερδεμένες λέξεις και κινήσεις κάποιες  ανολοκλήρωτες χειρονομίες και κάποιες προτάσεις που έμειναν στον αέρα.

 

Advertisements

2 comments on “Το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο….

  1. Παράθεμα: Το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο…. | για την φωτογραφία, την κριτική, τα μικρά και τα μεγάλα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s