“Για τη φτώχεια”

note #22 “Για τη φτώχεια”

R. B. Kitaj. The Ohio Gang. 1964

V. « Η φτώχεια δεν είναι ντροπή» Σύμφωνοι. Ωστόσο τον φτωχό τον ντροπιάζουν. Το κάνουν, και τον παρηγορούν με αυτή την φρασούλα. Είναι από αυτές που κάποτε μπορούσε κανείς να τις παραδεχτεί, που όμως η ημερομηνία λήξης τους έχει φτάσει προ πολλού. Όπως κι εκείνο το βάναυσο «ο μή εργαζόμενος μηδέ έσθιέτω». Όταν υπήρχε δουλειά που έτρεφε τον άνθρωπο της, υπήρχε και φτώχεια που δεν τον ντρόπιαζε, αν οφειλόταν σε κάποια αναπηρία ή σε κάποιο άλλο θέλημα της μοίρας. Αυτή η ανέχεια όμως μες στην οποία γεννιούνται εκατομμύρια, και μπλέκουν εκατοντάδες χιλιάδες που φτωχαίνουν, ντροπιάζει. Η βρόμα και η αθλιότητα ορθώνονται γύρω τους σαν τείχη που τα χτίζουν αόρατα χέρια. Κι όπως ένα άτομο μπορεί ν’ανεχτεί πολλά για τον εαυτό του, δίκαια όμως ντρέπεται σαν τον βλέπει η γυναίκα του να τα υφίσταται και να τ’ανέχεται, έτσι επιτρέπεται να υποστεί πολλά, όσο είναι μόνος, και όλα, εφόσον τα κρύβει. Όμως κανείς ποτέ δεν επιτρέπεται να συνάψει ειρήνη με τη φτώχεια, όταν πέφτει σαν ίσκιος τεράστιος πάνω στο σπίτι και στο λαό του. Τότε πρέπει να διατηρήσει τις αισθήσεις του άγρυπνες για κάθε ταπείνωση που υφίσταται, και να τις κρατά σε πειθαρχία μέχρι που ο πόνος του να πάψει να παίρνει τον κατήφορο της θλίψης, και να διανοίξει ανηφορικά τον δρόμο της εξέγερσης. Όμως εδώ δεν υπάρχει ελπίδα καμιά, αφού και η πιο τρομέρη, η πιο ζοφερή μοίρα κάθε μέρα, ακόμα και κάθε ώρα, όσο συζητιέται από τον τύπο και εξηγούνται διεξοδικά όλα τα ψευτοαίτια και τα ψευτοεπακόλουθα της, κανέναν δεν βοηθά ν’αναγνωρίσει τις σκοτεινές δυνάμεις στις οποίες έχει γίνει υποτελής.

Walter Benjamin Μονόδρομος, εκδόσεις Αγρα, Αυτοκρατορικό Πανόραμα V:

Advertisements

73 χρόνια μετά το έγκλημα των εγκλημάτων..

IMG_0316

Νανά Κόντου.

Το έγκλημα του 20ού αιώνα

 
Γεμίζει το είναι μου μ’ αναμνήσεις
του χθες…
ενώ ο άνεμος λυωνίζει τα φυλλώματα
μέσα στη καλοκαιρινή λάβα…
Ταξιδεύω στην φριχτή αυτή χοάνη,
βουλιάζω συνεχώς στο σκοτεινό
μονοπάτι του τρομερού
παραλογισμού…
Κομματιάζει την ψυχή μου ο βαθύς
πόνος, το ζωντανό μαρτύριο,
η αγωνία, ο τρόμος, οι φωνές…
ενώ μεγαλώνει ο δρόμος της μνήμης…
Ξαναζώ στον τραγικό κύκλο
της εικόνας της φρίκης με
την μακάβρια συμφωνία
της εξαφάνισης μυριάδων ψυχών…
Μαύρη καπνιά πνίγει τα γύρω
απαίσια μυρωδιά… οι καμινάδες
τα κρεματόρια, το αιμάτινο ποτάμι
κυλά… θρέφοντας την πληγωμένη γη.
Μέσα στα σύμπαν του κενού συγκεντρώνονται
τα κομμάτια του χρόνου που
κομμάτιασαν από τ’ αμάρτημα
του εγκλήματος…
Το αληθινό παρελθόν, με το πονεμένο
παρών σκεπάζει τα γύρω ενώ προχωρώ
στα στρατόπεδα του Άουσβιτς, του Νταχάου
με την αυθεντική εικόνα της φρίκης…
Κάθε χόρτο στη γη λες και είναι ψυχή
που δακρυσμένη ζητά απάντηση
ενώ ψηλά στον τόπο του μαρτυρίου
ένα ΦΩΣ μένει άσβεστο…
Είναι τα εκατομμύρια ψυχών που θα
λάμπουν αιώνια… αυτές που
δεν κομματιάστηκαν από το απαίσιο Έγκλημα..
Είναι οι ψυχές που θα φέρουν στην
μνήμη όλης της ανθρωπότητας την
άφαντη τραγωδία, την τρομερή γενοκτονία,
το μεγάλο έγκλημα των Ναζί…

Μανώλης Αναγνωστάκης

Αντί να φωνασκώ…

Αντί να φωνασκώ και να συμφύρομαι
Με τους υπαίθριους ρήτορες και τους αγύρτες
– Μάντεις κακών και οραματιστές –
Όταν γκρεμίστηκε το σπίτι μου
Και σκάφτηκε βαθιά με τα υπάρχοντα
(Και δεν μιλώ εδώ για χρήματα και τέτοια)
Πήρα τους δρόμους μοναχός σφυρίζοντας.
Ήτανε βέβαια μεγάλη η περιπέτεια
Όμως η πόλις φλέγονταν τόσο όμορφα
Ασύλληπτα πυροτεχνήματα ανεβαίνανε
Στον πράο ουρανό με διαφημίσεις
Αιφνίδιων θανάτων κι αλλαξοπιστήσεων.
Σε λίγο φτάσανε και τα μαντάτα πως
Κάηκαν όλα τα επίσημα αρχεία και βιβλιοθήκες
Οι βιτρίνες των νεωτερισμών και τα μουσεία
Όλες οι ληξιαρχικές πράξεις γεννήσεων
Και θανάτων – έτσι που πια δεν ήξερε
Κανείς αν πέθανε ή αν ζούσε ακόμα –
Όλα τα δούναι και λαβείν των μεσιτών
Από τους οίκους ανοχής τα βιβλιάρια των κοριτσιών
Τα πιεστήρια και τα γραφεία των εφημερίδων.
Εξαίσια νύχτα, τελεσίδικη και μόνη
Οριστική (όχι καθόλου όπως οι λύσεις
Στα περιπετειώδη φιλμ).
Τίποτα δεν πουλιόταν πια.
Έτσι λαφρύς και περιττός πήρα τους δρόμους
Βρήκα την Κλαίρη βγαίνοντας.
Απ’ τη Συναγωγή κι αγκαλιασμένοι
Κάτω απ’ τις αψίδες των κραυγών
Περάσαμε στην άλλη όχθη με τις τσέπες
Χωρίς πια χώματα, φωτογραφίες και τα παρόμοια.
Τίποτα δεν πουλιόταν πια.

 

Τα ποιήματα είναι από το συλλογικό « ελληνική ποιητική ανθολογία για το Ολοκαύτωμα»

 

ΠΕΘΑΝΕ ΤΗΝ ΑΥΓΗ.

IMG_4490

Νύχτα τεσσάρων φεγγαριών

κι ένα μοναχικό δεντρί,

με μια σκιά μονάχα

κι ένα μόνο πουλί.

 

Ψάχνω στη σάρκα μου

τα ίχνη των χειλιών σου.

Φίλησε το νερό τον άνεμο

χωρίς να τον αγγίξει.

 

Φέρνω το Όχι που μου πρόσφερες

μες του χεριού μου την παλάμη

σαν κέρινο λεμόνι

άσπρο σχεδόν.

 

Νύχτα τεσσάρων φεγγαριών

κι ένα μοναχικό δεντρί

Στο κεφαλάκι της καρφίτσας

γυρνάει ο έρωτάς μου.

 

FEDERICO GARCIA LORCA

Mετάφραση: Ανδρέας Αγγελάκης.

ΤΟ ΠΗΓΑΔΙ.

IMG_4379

 

Κοιμισμένο πηγάδι

σιγανό

και σπασμένο βιβλίο

το χέρι μου άγγιζε ψηλά την

κάλτσα σου

κοντά στ’ όνειρό της

η γλώσσα μου σκεφτότανε τα

δόντια σου

το χέρι μου αγαπούσε το θάνατο

το άλλο μου χέρι ήταν από κερί

και έλιωνε

τα μάτια σου ήταν από κερί

και έλιωναν

κι έξω ήταν νύχτα

και έβρεχε

κοιμισμένο πηγάδι

σιγανό

και σπασμένο βιβλίο.

 

ΜΙΛΤΟΣ ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ.

«ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΣΤΟΝ ΤΟΙΧΟ 1952»

 

 

29 Σεπτεμβρίου 1941 “Η σφαγή του Μπάμπι Γιαρ στην Ουκρανία”

Φωτογραφία που τραβήχτηκε από Γερμανό στρατιώτη κατά την σφαγή στο Μπάμπι Γιάρ (πηγή: ΑΡ)

Ήταν το πρωί μιας μέρας σαν σήμερα, στις 29 Σεπτεμβρίου του 1941 στο Μπάμπι Γιαρ, ένα φαράγγι βόρεια του Κιέβου της Ουκρανίας. Ο τόπος αυτός βάφτηκε με το αίμα χιλιάδων ανθρώπων και έμεινε στην ιστορία ως άλλο ένα μεγάλο έγκλημα στην ιστορία της ανθρωπότητας, με θύτη τους ναζί που την εποχή εκείνη είχαν ξεκινήσει την εισβολή στην Σοβιετική Ένωση. Η σφαγή έγινε λίγες μέρες μετά την κατάληψη του Κιέβου από τις ναζιστικές δυνάμεις (19 Σεπτεμβρίου του 1941) .

Το πρωί της 29ης Σεπτεμβρίου 1941 οι ναζιστικές αρχές κατοχής διέταξαν όλους τους Εβραίους του Κιέβου και των περιχώρων να παρουσιαστούν στις 8πμ στη γωνία των οδών Μελνικόφσκι και Ντοκτούροφ, κοντά στο νεκροταφείο της πόλης. Έπρεπε να έχουν μαζί τους την ταυτότητα και όλα τα προσωπικά τους είδη. Οι περισσότεροι από τους 175.000 Εβραίους της περιοχής πίστεψαν ότι θα κατέληγαν σε κάποιο στρατόπεδο εργασίας της ναζιστικής Γερμανίας. Όμως, οι Ναζί είχαν αποφασίσει ήδη από τις 26 Σεπτεμβρίου να τους εκτελέσουν σε αντίποινα για μια σειρά βομβιστικών ενεργειών κατά στρατιωτικών τους εγκαταστάσεων από την σοβιετική αντίσταση. Ο εβραϊκός πληθυσμός του Κιέβου (άνδρες, γυναίκες και παιδιά) συγκεντρώθηκε τελικά στο κοιμητήριο, περιμένοντας τα τρένα που θα τους μετέφεραν στην εξορία, όπως πίστευαν. Μόλις άκουσαν το κροτάλισμα των πολυβόλων κατάλαβαν ότι ήταν ήδη πολύ αργά για να ξεφύγουν από την κόλαση που τους περίμενε. Οι άνδρες των SS και οι Ουκρανοί συνεργάτες τους οδηγούσαν τους Εβραίους σε μικρές ομάδες των 10 ατόμων στο χείλος του φαραγγιού, όπου τους πολυβολούσαν, αφού πρώτα τους έγδυναν και τους χτυπούσαν ανηλεώς αν προέβαλαν αντίσταση.

Οι μονάδες που εκτέλεσαν την συγκεκριμένη επιχείρηση έφεραν την ονομασία Einsatzgruppen (κινητές μονάδες εξόντωσης) που ήταν ομάδες που στελεχώθηκαν κυρίως από Γερμανούς μέλη των SS και αξιωματικούς των αστυνομικών δυνάμεων. Οι μονάδες αυτές τελούσαν υπό τον έλεγχο των γερμανικών αστυνομικών δυνάμεων ασφαλείας (Sicherheitspolizei ή Sipo) και των αξιωματικών της Υπηρεσίας Ασφαλείας (Sicherheitsdienst ή SD), τα Einsatzgruppen είχαν ως αποστολή τους τη δολοφονία όσων θεωρούνταν ότι είναι φυλετικοί ή πολιτικοί εχθροί του καθεστώτος και οι οποίοι βρίσκονταν πίσω από τις γερμανικές γραμμές μάχης στην κατεχόμενη Σοβιετική Ένωση. Στρατιώτες από μονάδες της Einsatzgruppe C ύστερα από την σφαγή στο Μπάμπι Γιαρ, άρχισαν να ψάχνουν τα υπάρχοντα των νεκρών σε αναζήτηση πολύτιμων αντικειμένων.

axis

Μαζί με τους Εβραίους σφαγιάστηκαν χιλιάδες μέλη του μπολσεβίκικου κόμματος, κομμουνιστές μαχητές του Κόκκινου Στρατού, άμαχος πληθυσμός και τσιγγάνοι της Ουκρανίας. Την διαταγή για αυτό το αποτρόπαιο έγκλημα την είχε δώσει ο ίδιος ο Χίμλερ και την εκτέλεσή του ανέλαβε ο στρατηγός Φρίντριχ Γιέκελν. Σύμφωνα με τα ίδια τα SS στο Βερολίνο περισσότεροι από 33.771 Εβραίοι εκτελέστηκαν εκείνη την μέρα και περίπου 60.000 ακόμα άλλοι/ες. Η σφαγή αυτή δεν θα ήταν δυνατή δίχως την συνεργασία των τοπικών συνεργατών των SS στο Κίεβο, όπως άλλωστε και σε άλλες περιπτώσεις κατά την διάρκεια του β’ παγκοσμίου πολέμου, μεταξύ αυτών και αρκετών περιοχών της Ελλαδικής περιφέρειας με έντονο το Εβραϊκό στοιχείο όπως η Θεσσαλονίκη και τα Γιάννενα. Οι Ουκρανοί φασίστες καλωσόρισαν τα στρατεύματα της ναζιστικής Γερμανίας που εισέβαλαν στη χώρα το καλοκαίρι του 1941. Στη γερμανική εισβολή στην Σοβιετική Ένωση, γνωστή με το όνομα «Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα», συμμετείχαν 4.000 Ουκρανοί φασίστες και αμέσως μετά την κατάληψη της ουκρανικής πόλης Λβιβ, ο «Οργανισμός Ουκρανών Εθνικιστών» ανακήρυξε την ίδρυση ενός νέου ουκρανικού φασιστικού κράτους.

Η μνήμη της σφαγής του Μπάμπι Γιάρ στις μέρες μας αποκτά πολλαπλή σημασία. Οι παρελάσεις των νεοναζί κατά την διάρκεια του κινήματος Μάινταν στην Ουκρανία, η άνοδος των φασιστικών μορφωμάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά ακόμα και οι ίδιες οι φιέστες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που σχετικοποιούν έννοιες όπως κομμουνισμός και φασισμός καθιστούν καθήκον το να θυμόμαστε τέτοια γεγονότα, αλλά και να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί στις ιστορικές μας προσεγγίσεις και την ορθή αποκατάσταση ιστορικών γεγονότων γενικότερα, πάντα κόντρα στον ιστορικό αναθεωρητισμό της κυρίαρχης ιδεολογίας. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε εν μέσω της κρίσης της κοινωνίας του κεφαλαίου, κάτι που αργά ή γρήγορα, ίσως φέρει μεγαλύτερες τραγικές αλλαγές από αυτές που εκτιμούμε σήμερα. Η ανασυγκρότηση του κομμουνιστικού κινήματος παραμένει όμως και αυτό ένα ιστορικό ζητούμενο και αυτήν την φορά θα πρέπει να είναι σε πλήρη σύγκρουση με τα ιερά αυτού του γυάλινου κόσμου της καπιταλιστικής κυριαρχίας και των Εθνών/Κρατών της.

The flower

burn it blue

 

 

  • Aleksandr Pushkin

    The Flower

    The flower, very dry and scentless,
    I see in the forgotten book;
    And now, with the strangest fancies,
    Is filled my soul’s every nook.

    Where and in which spring was it grown?
    And how long? By whom was cut?
    By a hand known or unknown?
    And why was put this page behind?

    To the recall of the love-talking,
    Or separation forced by fate,
    Or quiet and alone walking
    In the fields’ silence and woods’ shade?

    Is he alive? And his sweet lady?
    And where is now their little nook?
    Or maybe they had both faded,
    Like this strange flower in this book?

 

Primo Levi, Τρία ποιήματα

from here:

Primo Levi, Τρία ποιήματα

 

ΚΑΤΑΠΛΟΥΣ (ή Η ΑΠΟΒΙΒΑΣΗ)

Χαρούμενος ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἔπιασε λιμάνι
Ποὺ ἀφήνει πίσω του πελάγη, τρικυμίες
Πού ̓χει τὰ ὄνειρά του ἀγέννητα ἤ, νεκρὰ
Καὶ κάθεται νὰ πιεῖ στὸ καπηλειὸ τοῦ Μπρέμα
Σιμὰ στὴν παραστιὰ κι ὁλόγιομος εἰρήνη.
Χαρούμενος ὁ ἄνθρωπος σβηστὴ φλόγα ποὺ μοιάζει
Ἄμμος ποὺ μοιάζει ποταμίσιας ὄχθης
Ποὺ τὸ φορτίο τ’ ἀπόθεσε κι ἔχει τὸ μέτωπο καθάριο
Καὶ ποὺ στῆς δημοσιᾶς τὸ χεῖλος ξαποσταίνει.
Δὲν φοβᾶται, δὲν ἐλπίζει μήτε προσδοκᾶ,
Μόνο καρφώνει τὰ μάτια
στὸν ἥλιο, ποὺ φεύγει

***

ΔΕΥΤΕΡΑ

Τί εἶναι ἀπὸ ἕνα τραῖνο θλιβερότερο;
Ποὺ φεύγει ὅταν πρέπει, ποὺ
Δὲν ἔχει παρὰ μιὰ φωνὴ μονάχα
Ποὺ δὲν ἔχει παρά, ἕναν δρόμο.
Τίποτα θλιβερότερο ἀπὸ ἕνα τραῖνο.
Ἴσως ἕνα ἄλογο ποὺ τό ̓χουνε νὰ κουβαλάει.
Δεμένο μὲ τὴ λαιμαριά του
Ἀνήμπορο ἀκόμη καὶ στὸ πλάι νὰ κοιτάξει.
Προχωρῶ, ἡ ζωή του.
Κι ἕνας ἄνθρωπος;
Ἕνας ἄνθρωπος, δὲν εἶναι θλιβερός;
Ἂν γιὰ καιρό, ζεῖ μοναχός του
Ἂν πὼς ὁ χρόνος, τέλειωσε πιστεύει
Θλιβερὸς καὶ ὁ ἄνθρωπος εἶναι

17 Ἰανουαρίου τοῦ 1946.

***

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΚΟΡΑΚΙΟΥ

«Ἀπὸ πολὺ μακριὰ εἶμαι φερμένο
Κακὰ μαντάτα γιὰ νὰ φέρω.
Πέρασα τὸ βουνὸ
Τὸ σύννεφο ἔσκισα τὸ χαμηλὸ
Καὶ σὲ στέρνες τὴν κοιλιά μου καθρέφτισα.
Πέταξα χωρὶς νὰ ξαποστάσω
Γιὰ μίλια ὁλόκληρα χωρὶς νὰ ξαποστάσω
Γιὰ νά ’βρω τὸ παράθυρό σου
Γιὰ νά ’βρω τὸ αὐτί σου
Τὸ καινούριο κακὸ νὰ σοῦ πῶ
Ποὺ τὴν χαρὰ τοῦ ὕπνου θὰ σοῦ πάρει
Ποὺ τὸ ψωμὶ καὶ τὸ κρασὶ θὰ σοῦ τὰ μαγαρίσει
Ποὺ κάθε βράδυ στὴν καρδιὰ θὰ σοῦ θρονιάζεται».
Αἰσχρὰ τραγουδοῦσε, χορεύοντας
Πέρα ἀπ’ τὸ τζάμι, πάνω στὸ χιόνι.
Σὰν ἔπαψε, κοίταξε ὅλο μοχθηρία
Σταύρωσε μὲ τὸ ράμφος του τὸ χῶμα
Καὶ ἅπλωσε τὰ μαῦρα του φτερά.

*Μετάφραση: Χρῖστος Κρεμνιώτης

**Ο Primo Levi γεννήθηκε τὸ 1919. Ἦταν Ἰταλοεβραῖος συγγραφέας καὶ ποιητής. Τὸ 1943 φυλακίστηκε στὸ στρατόπεδο συγκέντρωσης τοῦ Ἄουσβιτς. Τὶς ἐμπειρίες του ἀπὸ τὴ ζωὴ στὸ Ἄουσβιτς τὶς κατέγραψε στὸ δημοφιλέστερο ἔργο του, τὸ Ἐάν αὐτὸ εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Πέθανε αὐτοκτονώντας τὸ 1987.
***Τα ποιήματα δημοσιεύτηκαν στο περιιοδικό “Νέο Επίπεδο” τεύχος 41/1, Απρίλης 2014.